Tabi bu yaklaşımdan yola çıkarak, söz gelimi terörle mücadele çok başarılı bir subayın terör uzmanı olduğunu söyleyemeyeceğimiz gibi, derin teknik bilgiye sahip bir bilişim güvenliği uzmanı arkadaş için de, siber güvenlik konusunda uzman olduğunu söylemek anlamlı olmayacaktır.

Siber Güvenlik pratik anlamda siber dünyanın güvenliği demektir. Buradaki siber kelimesi için de geleneksel tanımlamalar yeterli değildir zira reel ve sanal gerçeklerin nereden başlayıp nerede sonlandığını felsefik anlamda netleştirmek oldukça zor ve dinamik bir süreç. Bu çerçeveden bakıldığında, pek çok farklı disiplinden yaklaşımları, ortak bir kavramda birleştirerek, çıkarımlar yapan, çözümler üreten, sorular üreten insanlar temelde siber güvenlik uzmanı olma yolunda çok daha hızlı ve doğru adımlar atıyor demek yanlış olmaz.

Biz de bir kaç kişi, lise yıllarınızdan oldukça tanıdık gelecek “sayısalcılar zekidir sözelciler salaktır” önermesi ve bu önermeyi referans alabilecek her türlü yaklaşımı bir kenara bırakarak, farklı perspektifleri ele alarak siber güvenliği bütün bir süreç olarak değerlendiren çalışmalar ve görüş alışverişleri yapabilmek adına, çalışma topluluğumuzu kurduk.

Kabaca aşağıdaki alanları çevreleyen çalışmalar ve fikir paylaşımlarının olacağı topluluğumuza, belirtilen ilgi alanlarından en az birine sahip iseniz katılabilirsiniz.

• Bilişim Güvenliği
• Elektronik Harp
• Psikoloji
• Sosyoloji
• Uluslarası İlişkiler
• Algı Yönetimi
• Çatışma Yönetimi
• Psikolojik Harekat
• Algı ve Kimlik İnşası
• Pazarlama
• Bilişsel Bilimler
• Terör ve Terörle Mücadele
• Krimonoloji

Facebook Sayfası:

http://www.facebook.com/pages/Arquanum-Multidisciplinary-Cyber-Security-Studies

Facebook Grubu:

Email Grubu:

http://groups.google.com/group/arquanum-multidisciplinary-cyber-security-studies

Velhasıl-ı kelam, bu delikanlımız kendi görüntüsüne o kadar vurgun muş ki, günün birinde kendine bakarken göle düşüp boğulmuş. Onun göle düşüp boğulduğu yerde de bir çiçek açmış, bu çiçeğe nergis adı verilmiş.

Tatlı su gölünün kıyısına gelen orman tanrıçaları Oreas’lar onu bir acı gözyaşı kavanozuna dönüşmüş olarak bulmuşlar.

- Neden ağlıyorsun? diye sormuş Oreas’lar
- Narkissos için ağlıyorum diye yanıtlamış göl
- Ne var bunda şaşılacak? diye cevap vermiş orman tanrıçaları. Bizler onun peşinde ormanlarda boşu boşuna dolanır dururduk görebilmek için, ama onun güzelliğini yakından yalnızca sen görebilirdin.
- Narkissos yakışıklı bir genç miydi? diye sormuş göl
- İyice şaşıran orman tanrıçaları, bunu senden kim daha iyi bilebilir ki? diye karışılık vermiş. Her gün senin kıyılarına gelip sularına bakıyordu!

Göl bir süre sessiz kalmış. Sonra şöyle konuşmuş:

- Narkissos için ağlıyorum ama onun yakışıklı olduğunu hiç farketmemiştim ben. Narkissos için ağlıyorum, çünkü sularıma eğildiği zaman, gözlerinin derinliklerinde unuttuğum kendi güzelliğimin yansımasını görebiliyordum.

Kendisinden kaçılan, korkulan, uzak durulan, cinselliğin ve hazzın simgesi, Hermes’in oğlu keçi bedenli Pan mı daha ürkütücü, yoksa Sophia mı daha ermiş  bilinmez… ama Pan’ın lanetlendiği kesin, ölümsüz olduğundan bir hayli zor olsa gerek…

Geçtiğimiz hafta Danimarka’daydım. Kopenhag IT Üniversitesi’nde System Security and Design dersinde “Guest Lecturer” olarak bir ders verdim. İnanılmaz tedirgin başladığım ders beklentilerimin üzerinde keyifli geçti. Noel tatili önceki bu son derse, dersin öğrencilerinin yanı sıra bir iki de master öğrencisi vardı. Derste;

• Siber Dünya Kavramı
• Siber Güvenlik İhtiyacı
• Organize Suçlar ve Siber Güvenlik
• Terörizm
• Siber Terörizm
• Siber Güvenlik ile Gayrinizami Mücadele
• Siber Operasyonların Uluslarası ilişkilerde Yumuşak Güç Olarak Kullanımı
• Siber Terörle Mücadeleye Fonksiyonel Yaklaşım
• Siber Dünya ve Algı Operasyonları

gibi konulara değindik. Tabi, zaman-mekan ikilisi gereği, konular üzerinde fazla derinleşemedik. Genel anlamda ilgili insanlar vardı karşımda ve olumluydu.

Sürece dahil olan katılan, destekleyen emek veren herkese çok teşekkür ederim. =)

Aşağıda bir iki kare fotoğraf var, açıkçası bir miktar üşendiğim için koyamadım diğerlerini. =))

Benim açımdan oldukça heyecan verici bir gelişme bu. Zira 2004 yılında arabada seyahat ederken anneme söylediğim öngörülerim bir bir gerçekleşmekte, bu da bana doğru tahminlerde bulunduğumu ve doğru yolda olduğum mesajını veriyor. Bu anlamda huzurluyum, çünkü kendi meraklarım ve araştırmalarım içerisinde boğulduğum zamanlarda, akademik hayatım her aksadığında, kendimi yargılayıp her şeyi yeniden gözden geçirmek zorunda kalıyordum, acaba kendimi mi kandırıyorum diye… İçinde bulunduğum süreç mümkün olduğunca doğru şeyleri yaptığımı gösteriyor bana.

Tabi bazı gelişmeler beraberinde bir takım olumsuzlukları da getirmiyor değil. Örneğin 18 Aralık 2010 için Yeditepe Futurizm Kulübü ve İstanbul Barosu ortaklığında bir etkinlikte Siber Terörizm konuşacaktım, ancak tarihlerin Danimarka seyehatimle çakışması nedeni ile bunu iptal üzülerek iptal etmek zorunda kaldım. Umarım başka bir etkinlikte bir araya gelebiliriz.

Teknik anlamda da bana uzak gelen pek çok şey artık çok daha yakın gelmekte ve daha anlam kazanmakta, bu da benim açımdan oldukça olumlu bir gelişme. Mesut Timur ve Deniz Çevik‘e selamlar Elbette bu sıkışıklık arasında asıl yapmam gerekenleri unutmuş değilim. Çalışmaya devam.

Öte yandan hayatımın problem sarmaşığı haline gelmiş olan okulum ile ilgili olarak da sanıyorum hiç olmadığı kadar olumlu gelişmeler olmakta. Ben de eskisine nazaran daha fazla emek harcadığımı söyleyebilirim, hiç istemesem de… Fakat hala, boynundan kulübeye bağlı bir köpek gibi hissediyorum. Fikri anlamda en verimli olduğum süreci, büyük çoğunluğu saçmalıklarla dolu olan, asla merakımı cezbetmeyen ıvır zıvır işlerle boğuşarak geçirmek oldukça kötü.

Şunu bir kere daha anladım, eğer teknik bir bölüm okuyorsanız, bu bölüm özellikle bilgisayar mühendisliği veya dengi bir alansa, ve bu bölümü bir üçüncü dünya ülkesinde okumaya çalışıyorsanız, en verimli anınızda askere gidip 4 sene askerlik yapmaktan bir farkı yok. Tabi hedefleri belli olan, ne yapmak istediğini bilen, ilgi alanlarını ve meraklarını keşfetmiş insanlar için söylüyorum. Top üniversiteleri bilmem oralarda durum belki farklıdır. Kesinlikle bir zaman kaybı olduğunu düşünüyorum. Burada da Ferruh Mavituna‘ya selam gönderiyorum.

Mesleki aktivitelerin yanı sıra, bağımsız araştırmalarımı da artık daha somutlaştıracak zemine ulaştırmaya iyice yaklaştım. Disiplinler Arası Siber Güvenlik Kavramı çerçevesinde, temellendirdiğim fikirlerimi, yayına çevirme konusunda ciddi ilerleme kaydettiğimi söyleyebilirim.

Mayıs ayına yetiştirebileceğimi umduğum “Gayri Nizami Harp Perspektifi ile Siber Güvenlik Kavramına Bakış” isimli makalem yolda. Akademik bir dergiye göndereceğim. Umuyorum fikirsel anlamda bu makaleyi algılayabilen hakemler tarafından incelenir.

İnsanlar genelde yaptığınız işi sevin çerçevesindeki düşünceleri şu anda sanıyorum benim için daha fazla anlam taşıyamazdı. Yaptığım işi seviyorum, çalıştığım alanı çok seviyorum, araştırma yaptığım konu benim için çocuğum gibi, her an yeni fikirler kafamda oluşuyor, kendimi verimli, ait, işe yarar, pozitif enerji ile yüklü hissediyorum. Bkz. Su Kristalleri Teorisi

Bunların dışında tarif edilmez dinamiklik içerisinde ilerlemekte hayatım, hemen her duyguyu sağolsun yaşatıyor. Belirsizlik gibi iğrenç bir duyguyu, huzuru, bazen dayanılmaz baş ağrılarına götürecek kadar büyük hayal kırıklıklarını, kahkahaları, huzuru, üzüntüyü, sessizliği, gevezeliği hemen her duyguyu dalgalı bir şekilde yaşatacak bir dinamizm ile akıyor…

İçimden kendim için de herkes için de güzel şeyler geçiriyorum. Umuyorum ileride daha fazla yazabileceğim.

Siber Dünya ve Siber Güvenlik kavramları yalnızca bilişim perspektifinden değerlendirilecek kadar sığ bir süreç mi barındırır?İnsan egosunun ve toplumsal çıkarların geri planda kalamadığı her süreç, beraberinde uyuşmazlıkları getirecek; iyi analiz edilemeyen ve yönetilemeyen uyuşmazlıklar ise hızla çatışmalara ve savaşlara dönüşecektir. Bilinen yazılı insanlık tarihi itibari ile savaşın ve çatışmanın olmadığı 367 yıllık bir süreçten söz edilebilinmektedir.

Bununla beraber dünyanın acı ile tecrübe ettiği son dünya savaşı, tarihin gördüğü en yıkıcı savaşlardan biri olmuştur. Gerçek anlamda bir “dünya” savaşı olan bu süreçten etkilenmeyen ülke neredeyse yoktur. Keskin sosyolojik ve politik ayrımlar ile gelen bu savaş sürecinin ardından, barış süreci de bir o kadar sancılı geçmiştir.
Sıcak savaş sonrası süreç, bir nevi bilgi ve algı mücadelesi olarak kıran kırana geçmiştir. Soğuk Savaş olarak adlandırılan ve yeni bir savaşın her an çıkacağı korkusuyla geçen bu dönem yeni dünyanın şekillenmesine ve güç, algı, inşa gibi kavramların altlarının ciddi şekilde doldurulmasına olanak sağlamıştır. Konumuzdan uzaklaşmamak adına Soğuk Savaş yıllarının detaylarına ve dönemlerine bu yazıda değinilmemiştir.

Buna karşın dünya üzerinde süper güç olarak, dünyanın geleceği için söz sahibi olma yarışı, askeri, politik, psikolojik, ekonomik, sportif, kültürel ve entellektüel anlamda hemen her alanda devam etmişse de nihayetinde Sovyetler Birliği’nin dağılması ile sonuca ulaşmıştır.

Soğuk Savaş döneminde öncelikli olarak askeri bir teknoloji sonucu ortaya çıkan internetin, bütün dünya tarafından kullanılmaya başlanması ve İnternet’in kendisine ait yeni teknolojileri üretebilecek bir yeteneğe ulaşması, dünya tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri haline gelmiştir.

Bugün Siber Dünya olarak adlandırdığımız bu yeni dünya ve onun getirdikleri, hayatımızı büyük oranda içine almaktadır. Yaşantımızın hemen her varlığının yansımalarını Siber Dünya içerisinde görmek mümkün olmaktadır. Bütün bu yansımalar sadece hayatımızı kolaylaştıran gelişmeler ile kısıtlı kalmamakta, hali hazırda bizi zorlayan, üzerinde henüz kurulu gerçek dünya düzenimizde dahi anlaşmaya varamadığımız pek çok sorun da Siber Dünya’nın bir gerçeği olarak hızla yerini almaktadır.

Propaganda aracı, suç unsuru ve silah olarak İnternet ve Siber Dünya’nın kullanımı da bu çerçevede değerlendirilebilir. Bu süreçteki bir diğer olumsuz durum ise, bu yeni oluşan dünyanın kontrolsüz ve yüksek ivmeyle büyümesidir.

Tablo 1:

Yukarıdaki tablo İnternet’in ortaya çıkışı ile 2009 yılına kadar geçirdiği evrimi ve yakaladığı ivmeyi özetlemek adına oldukça çarpıcıdır.

Böylesine yüksek bir hızla büyüyen bir yapı içerisinde, gerçek hayatımızda kontrol altına alamadığımız olguları kontrol altında tutmak yahut modellemek ise, sanıldığından çok daha güç bir iş olarak karşımıza çıkmaktadır. Suç, ahlak, terör, vb. gibi kavramlar henüz gerçek hayatımızda dahi felsefik anlamda üzerinde uzlaşılmış kavramlar olmaktan çok uzaktadır.

Bu gelişim sürecine biraz daha yakından baktığımızda, esasında kendi sosyal gelişim sürecimizden çok da farklı bir süreç göremememiz, yaşadığımız dünya ile oluşan Siber Dünya’nın pek çok anlamda paralellik arz ettiğinin önemli bir göstergesi olarak göze çarpmaktadır. Tıpkı yaşadığımız gerçek yaşamın gelişiminde olduğu gibi, İnternet’in ilk yıllarında da, herkesin bir birey olarak bu yeni dünyada var olma çabalarının yerini, sosyal yapılar almış ve birey olarak var olma ihtiyacını gidermiş insanların kitle iletişimi için zemin hazırlamış, bu sayede sosyal komüniteler oluşmaya başlamıştır.

Her sosyal topluluk kendi iç dinamiklerini, iç işleyişini, kendi jargonunu ve kurallarını geliştirmiş ve kimi zaman diğer sosyal topluluklarla uyuşmazlıklar yaşamaya başlamıştır. Bireysel yaşam ile beraber sosyal toplulukların da Siber Dünya içinde yer almaları, bu tanımlanan ve hızla büyüyen dünyaya daha dinamik bir devinim katmıştır.

Bugün internet üzerinden para kazanmak ve gerçek yaşamınıza katkı sağlamak mümkündür. Internet üzerinden gerçek kimliğinizi zedelemek, itibarınızı sarsmak da mümkündür. Yahut yeni arkadaşlıklar edinmek, yeni bilgiler elde etmek, kendinizi eğitmek, başkasına eğitiminde yardım etmek, kısaca gerçek hayatımızda sosyalleşmek adına yaptığımız temel birçok eylem, siber dünyada karşılık bulmaktadır.

Bununla birlikte, sosyal oluşumların siber dünyada da politik ve siyasi görüşlerini savunmaları, benimsedikleri inançlar ile oluşturdukları topluluklarla o ilkeler doğrultusunda yaşamaları, ilkelerini yaymaya çalışmaları, başka topluluklara müdahalede bulunmaları da tıpkı gerçek dünya içerisinde, tarihin başlangıcından beri karşılaştığımız süreç kadar benzer eylemler silsilesidir.

Bu konudaki ilk ve en çarpıcı örneklerden biri “SecondLife” adlı oyun içerisinde gerçekleşen terör saldırılarıdır.   SecondLife yapı itibari ile başından beri savunduğumuz paralel yaşam olgusunun en önemli örneklerinden biridir. Oyuncuların, kendi yaşamları dışında, neredeyse ikinci bir hayat yaşamalarına olanak tanıyan oyunun milyonlarca kullanıcısı bulunmaktadır. Oyun içerisinde, sınıf mücadeleleri, yeni iş kurma, para kazanma, yeni arsa alma, ev yapma, hatta oyunda kazandığınız paranızı gerçek hayatta tahsil edebilme gibi sıra dışı fonksiyonlar bulunmaktadır. Baştan bir karakteri ikinci bir hayat olarak her anlamda yaşamanıza olanak tanır. ( 1 ABD Doları = 270 Linden Doları )

Oyunun sahibi olan Linden şirketi, oyun üzerinde yapılan ticaretlerden ve üyeliklerden günde 1 milyon dolar civarında bir ciro yapmaktadır. SSLA (İkinci Hayata Özgürlük Ordusu) adlı terör örgütünün bombalı eylemlerine maruz kalan şirket, bazı imtiyazlar vermek zorunda kalmıştır. Oyundaki bir açığı kullanan örgüt militanlarının sis bombaları oluşturarak patlatmaları ile kullanıcıların bilgisayarlarının kitlendiği kayıt altın alınmıştır. Örgüt manifestosunda ise, Linden şirketinin otoriter bir rejim olduğunu ve SecondLife içerisinde demokratik bir rejimin hüküm sürmesi gerektiği inancını vurgulamaktadır.

2007 yılında gerçekleşen bu terör saldırısı, dikkatleri bir an için bu yöne çektiyse de, bu anlamda disiplinlerarası bir farkındalığı beraberinde getirememiştir.

Yine Siber Dünya’nın hızlı gelişim süreci ele alındığında, 90’ lı yılların daha önce belirtilen bireysel var olma çabalarını, 2000’ li yılların ise toplu ve organize eylemleri temsil ettiğini kolaylıkla söyleyebiliriz. Bu benzerlikle ileriyi ön görmeye çalıştığımızda, Siber Dünya ve beraberinde gelen ileri düzey teknolojilerin yeni silahlanma yarışında önemli bir rol oynayacağını, bu yeni soğuk savaşın beraberinde sıcak savaş riski taşıyacağını tespit etmek zor olmayacaktır.

Tablo 2:

For 2008	Financial	Business	Education	Gvt/Military	Medical
Insider Theft	2.4%	5.6%	1.8%	3.4%	2.4%
Hacking	3.5%	6.1%	2.7%	0.8%	0.8%
Data on the Move	1.7%	7.3%	3%	4.3%	4.4%
Accidental Exposure	0.8%	3.0%	6.1%	3.0%	1.5%
Subcontractor	0.8%	3.5%	1.5%	2.3%	2.3%

Tablo 2’ den de görülebileceği üzere, özellikle iç tehditler devlet kurumları ve iş dünyası üzerine yoğunlaşmakta. Özellikle çarpıcı olan bu rapor bize, devlet ve sanayi casusluğunu vurgulamaktadır. Bir diğer dikkate değer veri ise, finans ve sağlık ile ilgili siber suçların birbirine yakınlığıdır. Finansal kazançların yanı sıra, genetik yapının belirlenmesinde önemli olabilecek sağlık verileri üzerine gidilmesi önemlidir.

Bütün bu verilere rağmen, bugüne kadar harp çeşitleri arasında adına rastladığımız “nokta operasyonu” kavramına hiç rastlamamıştık. Organize dolandırıcılık, bireysel hacktivist hareketler, politik mesajlar, propaganda aracı olarak siber suç öykülerini sıkça duyar olduk. Ancak, Stuxnet ile nokta operasyonu kavramı da bir ölçüde Siber Savaş belki Gayrinizami Siber Harekat kavramı içine girmiştir.

Siber Dünya özellikle örtülü operasyonlar için oldukça elverişli bir mecradır. Gerek etki yüzeyi, gerek risk düzeyi, gerek operasyonun saklanması yahut geriye yönelik karşı faaliyet yürütmenin zorluğu açısından, gerçek dünyada gerçekleştirilecek bir operasyona göre oldukça büyük avantajlar barındırmaktadır.
Stuxnet’in ise, yapısı, zamanlaması, etki yüzeyi itibari ile böyle bir operasyon kategorisine giren “bilinen” ilk saldırı niteliği taşıdığını söylemek yanlış olmayacaktır.

Stuxnet in bulaştığı sistem üzerindeki nihai amacı, endüstriyel kontrol sistemleri olarak kullanılan SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) yapısına erişmek. Bu gibi kontrol yapıları askeri üsler, enerji santrallerin, petrol boru hatların ve havaalanları gibi risk seviyesi yüksek, kritik sistemlerde kullanılmaktadır.
Uzmanlar tarafından Stuxnet üzerinde yapılan çalışmaların sonuçları da bir hayli ilginçtir. Elde edilen bulgular arasında, dört farklı 0day açıklık barındırdığı, çok karmaşık bir yapıya sahip olduğu, alanında uzman çok sayıda kişinin ortak bir ürünü olabileceği, SCADA teknolojisine ait önemli bilgilerin  kullanımı, sahip olduğu düşünülen finansal destek gibi dikkat çekici bilgiler yer almaktadır.

Tablo 3:

Stuxnet’in, barındırdığı bu marjinal yapısı, hedefi ve ortaya çıktığı bölge açısından sıradan bir saldırı olmadığı fikri ağırlık kazanmakta.  Tablo 3 üzerinden görüldüğü üzere açık ara en çok etkilenen sistemler İran üzerinde yoğunlaşmakta ve uluslarası konjonktür göz önüne alındığında bu tablo ve arkasında barındırdıkları oldukça anlamlı olmaktadır.

Öte yandan Kaspersky Labs. Çalışanlarının yaptığı araştırma sonucunda virüsün ilk hedefinin casusluk değil sabotaj olduğu belirginlik kazanmıştır.

Stuxnet resminin tamamına bütün bu süreç ele alınarak bakılıp üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar da dikkate alındığında, yeni bir silah olarak örtülü operasyonun bir parçası olarak denendiği görüşü azımsanamayacak düzeyde hakim bir görüş halini almaktadır.

Nasıl ki günümüzün gayri nizami harp taktikleri ve unsurları, geçmişin konvansiyonel harp taktiklerinden farklı bir yapıya büründüyse, yakın gelecekte siber dünya ve onun teknolojileri de yeni örtülü operasyonların ve soğuk savaşın başlangıcını işaret etmektedir.

Rusya Putin dönemi ile birlikte Siber Dünya faaliyetlerini yumuşak güç olarak uluslarası ilişkilerde en belirgin kullanan ülkelerden biri olma hüviyetindedir. Estonya, Ukrayna ve Gürcistan ile ilişkilerinde İnternet üzerinden müdahalelerde çekimser kalmamıştır. 2008 yılında Rusya ile Gürcistan arasında yaşanan gerginlik Siber Dünya’ya da sıçramış ve Gürcistan devlet kurumları ve bankalar bir süre çalışamaz duruma gelmiştir.

Rusya etkisinin en çok hissedildiği Siber mücadele Estonya üzerinde gerçekleşmiştir. Öyle ki, 2007 yılında gerçekleştirilen saldırılar sonucunda NATO, Tallinn şehrinde Siber Savaş Merkezi kurmak durumunda kalmıştır.  Ve bu süreci Estonya başkanlık sitesi “Yeni Global Savaş Alanı” başlığı ile duyurmuştur.   Yaraların sarılmasının ve geriye dönük incelemelerin yapılmasının hemen akabinde, Estonya “Siber Güvenlik Strateji Belgesi” Savunma Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır.

Özellikle Rusya-Estonya siber çatışmasına NATO’nun bir fiil dahil olması ve Estonya’nın başkentinde Siber Güvenlik merkezini kurmuş olması, bizlere soğuk savaş döneminde, Sovyet tehdidine karşı Doğu Bloğu ülkelerinin lojistik ve askeri olarak desteklendiği dönemi hatırlatmaktadır. Bu iki süreç arasında ciddi bir benzerlik bulunmaktadır.

Bununla birlikte, üretilen siber güvenlik ve saldırı planlarının hemen hemen hiç birinde, bilişim ve elektronik teknolojiler dışında bir yaklaşım görülmemektedir. Bu eksik perspektif, güvenlik sürecinin önemli bir kısmını her zaman eksik bırakmaktadır.

Sosyal yaşamımızın her anlamda iz düşümünü barındıran, ulusal güvenlik çerçevemizin içerisinde doğrudan giren bir yapının, disiplinler arası çalışmalardan uzak olarak tek boyutlu bir şekilde ele alınması, ciddi bir eksiklik oluşturmaktadır.

Dünyanın önde gelen bazı güvenlik uzmanlarının özellikle Stuxnet’in yapısını halihazırda yukarıda anlatılan çerçeveden uzak bir şekilde değerlendirmeleri, anlamlı bir tespit olmaktan uzak olmakla birlikte, pek çok açıdan da soru işaretini beraberinde getirmektedir.

Siber Dünya çerçevesinde gerçekleşen operasyonların üzerlerinin örtülmesi oldukça kolaydır. NATO’nun dahi devreye girdiği ve zararın oldukça büyük olduğu Estonya siber çatışmasında dahi, Rusya olayı üstlenmemiş ve bir hacker grubunun bağımsız hareketi olarak değerlendirmiştir.

Gayri Nizami Harp mücadelesi için, “pis savaş” terimi kullanılır, çünkü konvansiyonel harbe göre, oldukça farklı ve içerisinde her türlü yöntemi barındıran bir mücadele şeklidir. Siber Savaş için bu terim dahi yeterince tanımlayıcı olmaktan uzaktır.

Bu yapı içerisinde, doktrinlerin, uluslarası ilişkiler ve sosyoloji teorilerinin, toplumsal düzeyde kuralların, politikaların, prosedürlerin üretilmesi zaruri bir ihtiyaç olarak göze çarpmaktadır.

Referanslar bölümünden kullanılan kaynaklara ulaşabilirsiniz.

Etkiletişim demek karmaşıklık demek böyle bir noktada. O kadar çok uyaran var ki çevremizde, bu da yetmezmiş gibi geçmişimiz de sürekli peşimizdedir. İnsan geçmişinden kurtulabilir mi? Tabi ki hayır! O halde geçmişle uyum sağlamak gerekebilir kafada. Neden? Cevabı basit, geçmişten kurtulamadığımıza göre hayatımız boyunca bizim içimizde, anılarımızda, geleceği algılamamızda, bir konuya fikir yürütmemizde, problem çözmemizde, hatta yemek yapmamızda, temizliğimizde, pisliğimizde her yerimizde var olacak. Ne yani geçmişteki anılarımız yüzünden istediğimiz gibi mutlu olamayacak mıyız ? Çok saçma! tabi ki olacağız. İşte niyet bu gibi noktalarda devreye giriyor ve basit bir kelime değildir. Ama öncesinde biraz daha sallamak istiyorum.

Aklıma bazı sorular ister istemez geliyor bu konuyu düşündüğümde hatta burada hemen 30 sn içinde aklıma gelen soruları paylaşayım siz de bir el atın;

• Böylesine bir sosyal iletişim içerisinde yaşayan insan ırkının bireylerinin, taşları yerine oturtamadığı bir geçmiş ile geleceğe adım atma eğilimi gösterme lüksü var mıdır ?
• Kendi iç dünyası içerisinde bu hissin yeri ne olabilir?
• Görmezden gelmek, kaçmak ne kadar süreyle çözüm sağlar?
• Kendi yeni geleceğimizi, kendi eski ufalanmış zihnimiz içine hapsetmeye ne kadar gerek var?
• Kendimize yeni bir yaşam kurmak “gerçekten” ne kadar zor olabilir?

Açıkçası bu sorulara doğrudan cevap verme niyetinde değilim, halihazırda yazıyı yazarken bir taraftan aklıma gelen sorulardı, uzatmadan kestim, zira son bir yıldır, hiç adetim olmayan bir şekilde uzatır oldum, zararını gördüm. Öte yandan yazının geneli içerisinde bu sorular üzerine hayata duruşum hakkında fikir edinmeniz de kuvvetle muhtemel. Herneyse konuya dönelim ;

Nerede kalmıştık? Evet, herşeyin başında algı geliyor, bilişsel düzeyimiz geliyor. Algıyı pek çok şey şekillendiriyor, analitik düşünme yetisi, zeka, sosyal gelişim süreci, çevresel etmenler, anlık duygudurum değişimleri, geçmiş anılarımız, traumalarımız, alışkanlıklarımız, bakışımız, duruşumuz, yürüyüşümüz, yaptığımız spor, okuduğumuz kitap, konuştuğumuz insanlar, vs vs vs. Bütün bunlar bir araya geliyor, beyinde kimbilir neler oluyor, yeni sinapslar yeni path ler oluşturuyor, yeni bilgiler belgeler kaydediliyor, yeni çıkarımlar yapılıyor, o gidiyor farklı bezleri tetikliyor, belki yeni belki alışıldık hormonlar salgılanıyor, dğeişik hisler filan derken süreç tıkır tıkır çalışıyor.

Süreç iyi güzel fakat ciddi anlamda da sıkıntılı olabiliyor. Benim bile vermekten sıkıldığım örneği tekrarlayacağım;

Bir kişi size soruyor; “Saatin var mı?”. Bu soruya “evet var” yada “saat 3″ diyebiliriz. Buna işte bu algı ve bilişsel düzeyimiz karar veriyor. Belki koluna bakıyoruz saati var mı diye, saat satıp satmadığına bakıyoruz, çevreye bakıyoruz, geçmiş tecrübelerimizde arama yapıyoruz daha önce bu soruyla karşılaşıldı mı, karşılaşıldıysa ne cevap verildi nasıl bir tecrübe edinildi vs.

Ne alakası var diyeceksiniz, geliyorum yavaş yavaş. Size bazen çok uzatabildiğimden bahsetmiş miydim ? Şimdi bu noktaya kadar herşey güzel, belirli bir sistem var, kimi zaman “false positive” verse de herşeye tüm yanılgılara, kalıcı hasarlara, geçici duygu dğeişimlerine, ıvır zıvır bir sürü teknik detaya rağmen işleyen bir süreç var. Bizim noktamız bu işleyen sürece etki etme yetisi oldukça yüksek bir kavram olan niyet meselesi.

Hepimiz, geçmişimiz yüzünden, bir çok duygudurum bozukluğu, kararsızlık, pira için yorgan yakma sendromu, horizon effect sendromu ve bilimum sendromları hayatımızda yaşamışızdır. Defalarca kendi kendimize depresyona girmiş çıkmışızdır da haberimiz bile yoktur. Kimi zaman biraz daha ciddi düşüşler göstermişizdir de dışarıdan müdahale ihtiyacı doğmuştur filan.

İçinden en çıkılamayacağını düşündüğümüz anlarda bir şeyi hep gözden kaçırırız niyet. Niyet gerçek bir psikolojik savaş aracı olma niteliğindedir. Neden? Çünkü, kısmen süreci yavaşlatır, bir köpekbalığının avını suyun üstünde yakalayıp derine çekmesi gibi, süreci yavaşlatırken derinleştirirde. Sizde bir altbilinç oluşturmada yardım eder. Siz farkında olmadan, pozitif gelişme sürecinin içinde bulursunuz kendinizi.

Niyet sanıldığından ve günlük hayatta kullanıldığından daha derin bir kelimedir. Niyet bir duruştur, bir perspektifdir. Niyet, bütün sıkışmışlığınıza rağmen kendinize bir boşluk yaratmaktır. Bu sayede kimsenin size açacağı boşluğa ihtiyacınız olmaz. Niyet esasında çözümün büyük oranda kendisidir.

Biz insan ilişkilerinde ve kendi dünyamızda niyeti çok sık kullanırız çoğu zaman farkında olmadan. Ama insanın yapı itibari ile kriz yönetiminde ciddi zaaflarının olması, asıl ihtiyacımız olan kriz anlarında onu etkin bir şekilde kullanmayı engeller. Bu noktada dışarıdan yardım almaktan çekinmemek gerekir. Yardım almak bir doktora gitmenin ötesindedir. Danışmak, tartışmak, fikir sormak, beyin fırtınası yapmak, güvenmek, güven vermek, yani esasında kriz durumunda büyük ölçüde ihtiyaç duyulan şeylerin, başkaları üzerinden, kendi içinizde yükselmesine fırsat vermek. Bu zaten temel bir duruşu ve niyeti beraberinde getirecektir. Size düşen daha efektif ve çözüm odaklı bir hale getirip, sizi rahatsız edecek kavramlardan uzaklaştırıp makyajlamak güzel görünmesini sağlamaktır içinize…

Evet niyet çevreyi algılamanıza doğrudan etki eder. Siz istesenizde istemesenizde etki eder. İstek her zaman niyetle paralel gelmez

Aşkın gözü kör müdür? Hayır niyettir! Arkadaşlık içinde bir niyet barındırır. Bir insana güvenmeye niyet edersiniz. Oruç tutmadan önce niyet edilir. Niyet teorik anlamda saftır. Burdaki saflık iyilik kötülük temizlik anlamında değil, katısızlık anlamındadır. Niyet biraz daha katıksızdır. Bu nedenle daha iyi bir psikolojik harp aracıdır. Bir insanla ilişkinizi bozmamaya niyetiniz varsa, fedakarlıklarınızla başa çıkacak refleksler geliştirmeniz çok doğaldır. Öte yandan bir ilişkinizle ilgili niyetinizi kaybettiyseniz ya da değiştiyse herşey yük gelmeye başlar. Bu da kendi içinde mantıklıdır.

Örneğin, yaramazlık yapar çocuklar ve aile sabırlıdır. Neden? çünkü niyetleri onları eğitmek ve büyütmektir. Biz aslında niyet gibi inanılmaz bir gücü sürekli kullanırız. Tek yapmamız gereken iyi günlerde değil, kriz anlarında da içimizden yükselmesine izin vermek.

Niyetlerim konusunda zaman zaman hatalar yapsam da, gönül rahatlığı ile söyleyebilirim ki, hayatım boyunca insanların hep niyetlerinin ne olduğuna bakmaya çalıştım. Bunu söylüyor ama niyeti ne olabilir? bu şekilde davranıyor ama niyeti ne? Kimi zaman beni gurursuz gösterse de söylenenlere aldırış etmeden arkadaki niyete odaklanmam, ben yine de bunu yapabildiğim için mutluyum.

Bunu yapabildiğim için değer verdiğim insanlar adına fedakarlık yapabiliyorum gocunmadan. Bunu önemsediğim için, çalıştığım kurumlar için fedakarlık yapmak benim için profesyonellikten öte anlam taşımakta. İyi bir profesyonelden çok iyi bir takım arkadaşı ruhu taşımamın nedeninde bu var.

Bütun bunların yanında en zor zamanlarımda, en içinden çıkılmaz, en yalnız olmayı istediğim zamanlarda üç kavram hayatımı kurtarmıştır. Aksiyomlarım, Niyetlerim, kuracağım yeni hayat için edindiğim yeni anlamlarım.

Yaşadığımız her kötü şeyin cezasını aslında o an çekeriz. Yapmamız gereken son şey bu cezayı geleceğimize ve gelecekteki yenilerimize çektirmek olacaktır.

Bu noktada benim sürecimin algoritması çok kabaca şudur;

• Sıkıştığımda derine inebildiğim kadar inerim
• En temel olduğuna inandığım yerde, niyetime uygun bir aksiyom belirlerim
• Bundan sonraki süreci bu aksiyom üzerinden analiz ederim.
• Herşey bittiğinde kendimi iyi hissettiğimde dönüp doğrulama yapar bir şey atlayıp atlamadıığımı incelerim.

Bu “swiss army knife” olabilecek kabalıkta ve aynı oranda derinlikte bir algoritmadır. Bunu çalıştırdığınız spor takımlarındaki krizlerden, aşık olduğunuz kişi ile yaşadığınız krizlere, kendi içsel yolculuğunuzdan, evliliğinize, sektörel krizlere kadar uygulanabilir versiyonlarını çok ama çok kolay bir şekilde üretmeniz mümkün.

Unutmamakta fayda var, inanç çok güçlü bir güdüdür ve temelinde niyet vardır Böylesine bir gücü kendi iyiliğimiz için yönlendirmek sanırım çok mantıksız ve garip bahanelerle kaçınılmasına gerek olmayan bir yöntem olsa gerek.

Şimdi durun bir dakika o yaptığınız her ne işse bırakın bir kenara, kendinize 10 dk verin. Bu aynı zamanda sevdiklerinize de verdiğiniz bir 10dk olacak emin olabilirsiniz. Bu çerçeve de düşündüğünüzde, ilişkilerinize, çevrenizdeki konumunuza bir el atın. Kimlere ne niyetle nasıl davrnayorsunuz, dahası ne niyetle kendiniz için ne yapıyorsunuz? Eğer kapsamlı ve saf bir düşünce içerisine girer ve niyetiniz gerçekten bu soruları cevaplamak olursa emin olun bir yerlerde bir şeyler için kıpırtılar hissedeceksinizdir.

Eğitim sistemi ve öğrencilerin yaşadığı sıkıntılara kısa bir şekilde sosyolojik ve psikolojik yaklaşımda bulunduktan sonra, çoklu zeka kuramı ve uygulama şekli hakkında bazı bilgiler sunmaya çalıştım. Akabinde mühendislik kavramının ne olduğu ve Bilgisayar Mühendisliğinin çeşitli alt dalları hakkında detaylamalarda bulundum.

• Kriptoloji
• Ses ve Görüntü İşleme
• Yazılım
• Network
• Cognitive Science (Bilişsel Bilimler)

gibi kategorilerde çeşitli sohbetlerimiz ve örneklemelerimiz oldu. Bunun sonucunda okulda öğrenilen şeylerin niteliği ve niceliği, kişisel gelişimin zorunluluğu üzerine biraz konuşup, derslerde öğrenilen şeylerin gerçek hayatta karşımıza nasıl çıktığına dair bir bakış açısı sunmaya çalıştım. Özellikle bazı matematiksel ifadelerin fiziksel olayları hakkında bir şeyler söylemeye çalıştım.

sürem 1 saat ile kısıtlı olduğu için, kafamda ki gibi net bir şekilde detaylandıramadım. Ancak, yeni bir gün için konuşma kararı aldık. Kafamda tasarladığım gibi olmasa da bence faydalı bir konuşma oldu. 60-65 civarı konuğum vardı. Buda ayrıca memnun etti.

Buradan gelen ve bu organizasyonun yapılmasında katkısı olan herkese teşekkür etmek istiyorum.

Şahsi düşüncem, toplum ve onu oluşturan bireyler olarak, bir takım bilgilerin yetersiz olması ve elimizde tuttuğumuz bilgilerinse doğru yorumlanmaması durumunda, yaşadığımız dünya içinse çok da iyi şeyler söylemek mümkün olmayacaktır. Ne biyolojik açıdan, ne de insani boyutunda.

1879 yılında kaçınılmaz olan gerçekleşmiş, o güne kadar felsefenin bir alt dalı olarak görülen psikoloji bilimi, Wilhem Wundt tarafından kurulan deneysel psikoloji laboratuvarı ile birlikte, başlı başına bir bilim dalı olmaya başlamıştır. Günümüzde ise psikoloji, insan ve hayvan davranışlarını inceleyen bir bilim dalı olarak hayatını sürdürmektedir.

Burada davranış ile söylenmekte istenilen, belirli çevresel koşullar karşılığında gerçekleşen eylemlerdir. Bu tanımdan yola çıkarak, çevre(uyarıcı), organizma ve davranışlar arasında özel bir etkileşim olduğunu kolayca anlayabiliriz.

Organizmanın alıcı uçlarını uyaracak her türlüenerji değişikliğine uyarıcı diyebiliriz. Kimi uyarıcılar herkesin görebileceği şekilde ortada olduğu gibi, kimileri ise vücutta ki bir ağrı gibi kişiye özel olabilir. Dolayısı ile çevremizde herkesi aynı şekilde etkileyecek çok az sayıda uyarıcı vardır. Genelde uyarıcılara verilen tepkiler yada davranışlar kişiden kişiye özellik ve farklılık gösterir.

Önceki yıllarda davranışlar sadece, organizmanın görülebilen ve işitilebilen hareketleri algılanmıştır. Fakat günümüzde bu kavram, herhangi bir nedenden beyindeki en küçük sinir ucunun harekete geçmesinden, en karmaşık hareketlere kadar bütün bir yelpazede kabul görmektedir. Bu bağlamda organizma tarafından yapılan herhangi bir eyleme davranış denilebilmesi için, söz konusu eylemin herhangi bir şekilde, gözlenebilir, çıkarımlanabilir, yada ölçülebilir olması gerektiğini söyleyebiliriz.

Daha önceki yıllarda sadece insanların incelendiği ve günümüzde giderek diğer canlılar üzerinde incelemelerin yapıldığı bu önemli bilin dalında öne çıkan başlıca dört amaç vardır;

Bu yöntemleri dikkatlice incelediğimizde, birbirini tamamlayan süreçler olduğunu görürüz, fakat yapılan her incelemenin yada bilimsel çalışmanın bu süreçlerin tümünü kapsaması gerekmez. Şartlara ve araştırmanın niteliğine göre değişim gösterebilir. Bunlara fırsat buldukça ileride değinmeye çalışacağım.

Genel olarak, psikoloji biliminin gelişimi, ilkeleri ve incelediği alanlar hakkında bilgi vermeye çalıştım. Açıkçası daha uzun yazmaktan kaçındığım için biraz yüzeysel gelebilir. Ama yazıların daha detaylı olup olmaması konusunda ileride bir anket düşünüyorum. Çünkü detaylı yazıların okunma sıklığı yada okunurken vereceği haz konusunda tereddütlerim var. Her ne ise, ileride psikolojinin diğer bilimler arasında nasıl bir kesişim noktası oluşturduğuna, ve bu bilimler arasında nasıl bir yere sahip olduğuna dair bir yazı yazacağımı umuyorum.

Asosiye öğrenme biçimlerinden birisi, klasik şartlanmadır ve Pavlov’un köpeklerle yaptığı sindirim sistemi çalışmaları en bilinen örneği oluşturur. Daha önce tükrük salgılanmasına neden olmayan bir uyarı (zil sesi), belli bir süre ve aşamadan sonra salgılamaya neden olur. Zil sesini duyduktan sonra yemek verilen köpek, bir süre sonra bunun tekrarlanması sonucunda yemek verilmeden zil sesini duyduğunda tükürük salgısında artış olur. Zil sesi şartlı uyaran, yemek şartsız uyaran, zil karşısında oluşan tükürük salgısı şartlı reflekstir. Şartlı refleksin oluşması için şartlı ve şartsız uyaranların belli sayıda tekrar etmesi gerekir. Pavlov’a göre hayvanlar ve insanlarda öğrenme düşüncelerin ilişkilendirilmesi değil, uyaranların ilişkilendirilmesidir. Rescola ve Wagner bu model üzerindeki çalışmalarında klasik şartlanmanın tek başına şartlı ve şartsız uyaranın birlikteliği ve tekrarlanması sonucu oluşmayacağını ileri sürmüşlerdir. Rastgele bir araya gelen uyarılar bir anlamlılık oluşturmuyorsa ne kadar sık tekrarlasa da öğrenme biçimine dönüşmez. Canlılar tüm olasılık ve bağlantıları değerlendirip birbiriyle ilişkisi olan şartlı ve şartsız uyaranları bir araya getirerek öğrenmeyi gerçekleştirir. Bir başka deyişle beyin, çevredeki birbiriyle bağlantılı ya da ilişkili olayları seçer ve saptar.

Diğer bir önemli asosiyatif öğrenme ise operan şartlı öğrenmedir. Bu öğrenme biçimine deneme yanılma yöntemi de denmektedir. Klasik şartlanma iki uyarı arasındaki bağlantıyı içerirken, operan şartlanma bir uyarı ile canlının bu uyarıya karşı oluşturduğu davranışı içerir. Skinner’in incelediği operan şartlanma modelinde bir kafes içine konan sıçan, bir ışık karşısında bir düğmeye basarak yiyeceğe ulaşacağını öğrenir. Başlangıçta yiyeceğe nasıl ulaşacağını bilemeyen sıçan, birbirinden farklı davranışlar sergiler ve önünde duran düğmeye rastgele basarken yemeğe ulaşır. Bu davranışını birkaç kez tekrarlayıp aynı sonuca ulaşan sıçan, ışık yandığında düğmeye basar ve yiyeceğini alır.

Farklı gibi görünen klasik ve operan şartlanmada temel kurallar aynıdır. Ödüllendirme ve kaçınma mekanizmaları gelişen davranışı belirlemektedir ve her iki şartlanma biçiminde de aynı sinir sistemi mekanizmaları yer alır. Tüm canlılar çevrede olanları ve rastlantıları asosiye öğrenme ile farkeder ve öğrenir. Ancak gerçekte şartlı ve şartsız uyaranlar, öğrenme modellerinde olduğu gibi tek başlarına ve düzenli aralıklarla tekrar etmezler. Canlılar karşı karşıya kaldıkları pek çok uyaran arasında aralarında yaşamını devam ettirmede önemli olan biyolojik olarak anlamlı bir ilişkinin olduğu uyaranlar arasında bağlantı kurar. Bu asosiyatif öğrenme biçimleriyle canlılar birbiriyle ilişkili ve ilişkisiz olayları birbirinden ayırt ediyor ve çevrede olanların nedensel bağlantılarını saptıyor. Hangi uyarıların önemli olduğu, dikkate alınması gerektiği için ya daha önceden sinir sisteminde programlanmış doğru bilgi ya da sonradan öğrenme gerekmektedir. Genetik ve gelişimsel programlama, değişik aşamalarda en basit canlılardan en karmaşık canlı olan insana kadar tüm canlılarda bulunmaktadır. İnsanın yaşamını devam ettirmesi, çevreye uyum sağlaması ve bulunduğu noktadan daha ileriye gitmesi öğrenme, esnek karar verebilme ve farklı uyaranlar arasında yeni bağlantıları farkedebilmesi ile gerçekleşebiliyor.

Edinilen bilginin saklanması ve geri çağrılmasına göre öğrenme ve bellek, iki ana guruba ayrılır. Çevremizde olanlar, evren, insanlar ve yerler ile olan bilgileri, sözcüklerle ifade edilen, tanımlanabilir bellek ya da deklaratif bellek biçiminde saklarız. Algı ve motor yeteneği gerektiren bazı işleri nasıl yapılacağı konusunda sözcüklerle ifade edemediğimiz, tanımlama biçimine getirilmemiş olan refleksif bellek biçimini kullanırız. Deklaratif belleğin oluşması bilinçli bir düşünme sürecini gerektirir. Bu süreç içinde değerlendirme, karşılaştırma ve bir araya getirme gibi bilişsel işlemleri kullanır. Deklaratif bellekten bilgilerin çağrılma işlemi yaratıcı bir süreç olup, yeniden sıralama, yeniden yapılandırma ve orijinal olanı yoğunlaştırma işlemlerini içerir. Bilginin deklaratif olarak depolanması, bizim kişisel algı yapımıza göre ve daha önce edinilmiş bilgilere göre kişiden kişiye farklılık göstererek oluşmaktadır.

Refleksif bellek ise bir işlemin farkedilmeden çok sayıda tekrarı sonucu zaman içinde birikerek oluşur. Bilinçli düşünme ya da karşılaştırma,değerlendirme gibi kognitif işlemler gerekmeden refleksif bellek oluşur ve genellikle kelimelerle ifade edilmez. Bazı algı ve motor yeteneklerin kazanılması, gramer gibi bazı kuralların öğrenilmesi refleksif bellek ile olmaktadır. Refleksif öğrenme için asosiye ve asosiye olmayan öğrenme biçimleri örnek gösterilebilir. Pek çok işlemde her iki bellek ve öğrenme biçimi de yer alır. Örneğin araba kullanmak başlangıçta deklaratif bellek ile gerçekleşirken bir zaman sonra refleksif belleğe geçer ve artık araba kullanma kuralları her kullanışta sözcüklerle ifade edilmez, kısaca otomatikleşir.

Bu yazının hazırlanmasında, faydalanılan kaynaklara, kaynakça bölümünden ulaşabilirsiniz.

Araştırmacı, olabilecek en iyi hatırlamayı araştırıyorsa, deneklere tam öğrenme yaptırır. Yapılan araştırmalarda, tam öğrenmenin hatırda tutmayı kolaylaştırdığı, unutmanın daha az olduğu görülmüştür. Öğrenilen malzeme anlamlıysa, anlamsız malzemeye kıyasla daha kolay hatırlanır. H. Ebbinghaus 1885”te yaptığı çalışmalarda, anlamsıza heceleri ( örneğin; TIC, PUV, GIB, vb. ) öğrenme malzemesi olarak kulanmış ve öğrenilen malzemenin anlamsız olmasının öğrenmeyi zorlaştırdığını saptamıştır. Araştırmada anlamsız hecelerden oluşan bir liste kusursuz bir şekilde iki kez tekrarlandığında, yani tam öğrenme olduğu belirlendikten sonra, bir zaman aralığı konmuştur. Kusursuz hatırlama için ilk denemede 1000 saniye kullanılmışken, ikinci denemede 600 saniye kullanılmış, 400 saniye tasarruf edilmiştir. Bu süre, bellekte tutulan malzemenin miktarının bir göstergesidir. Bu yönden tam bir öğrenme için çok elverişlidir. Daha önceden bir malzemeyi gören, öğrenen kişi ikinci kez aynı malzemeyi öğrenmesi gerektiğinde daha kısa sürede yeniden öğrenebilmektedir. Ebbinghaus, öğrenme ve yeniden öğrenme arasında yirmi dakikadan otuz bir güne kadar değişen çeşitli zaman aralıklarını kullanarak araştırmalarını sürdürmüştür.

Ebbinghaus bu araştırmaları sırasında bir unutma eğrisi oluşturmuştur . Şekilde de görüldüğü gibi, başlangıçta unutma çok hızlıdır. Sonra yavaşlamakta, en sonunda da aynı düzeyde sürmektedir. Başka bir deyişle, öğrenmenin hemen ardından hızlı bir unutma olur, daha sonra unutma azalır ve belirli bir düzeyde sabit kalır, Hatırlama ve Unutma İlişkisi Unutmada önemli olan bir diğer etken, bir öğrenmeyi yapmaya kişinin ne ölçüde güdülendiğidir. Kişi için belirli bir öğrenmeyi yapmak önemliyse bunu yapmak için istekliyse, daha bir öğrenme gerçekleştirir ve bunun sonucunda unutma daha az, hatırlama daha çok olur. Öğrenme sırasında öğrenme işlemi yarıda kesildiğinde, tamamlanan öğrenmelere kıyasla daha fazla hatırlama olur. Buna " Zeigarnik olgusu" denir. Bu konuyla ilgili deneysel araştırmalarda deneklere bir dizi öğrenme görevi verilmiştir. Bunların bazısı deneyci tarafından yarıda kesilmiş, bir bölümü de tamamlatılmıştır. Aradan zaman geçtiğinde yarıda kesilen öğrenmelerin, tamamlananlardan daha iyi hatırlandığı görülmüştür. Zeigarnik, deneyin yarıda kesilmeyi başarısızlık olarak yorumlandığını, bunun denekte gerginlik yarattığını, bir öğrenmeden başka bir öğrenmeye geçince bu gerginliğin sürdüğünü ve unutmayı azalttığını ileri sürmüştür. Bir lokantada yapılan bir araştırmada, garsonların hesabı henüz ödenmeyen yemek siparişlerinin hepsini hatırladıkları, hesapları ödenen siparişleri hatırlamadıkları saptanmıştır.

Genellikle doğrulanan Zeigarnik olgusu, öğrenme durumunda kişilerin kişilik özelliklerine göre bazen doğrulanmayabilir. Örneğin; kendini her zaman başarılı olmaya güdüleyen, kusursuzluğu kendine amaç edinen bir kişi öğrenimin yarıda kesilmesini başarısızlık olarak yorumladığında, unutması da fazlalaşabilir. Ayrıca eğer tamamlanmayan iş çok zorsa ya da kişiyi çok fazla tedirgin ediyorsa, kişi bilinçsiz olarak unutma eğiliminde olabilir. Öğrenmeyle hatırlama arasındaki geçen zaman aralığında kişinin neler yaptığı, hatırlama miktarını etkiler. Örneğin; bir öğrenme malzemesi %100 öğrenildikten sonra kişinin uyuması ya da başka işlerle uğraşması hatırlanan miktarı değişir. Kişi uyanık kaldığında hiç bir işle uğraşmasa bile, etrafında olup bitenler onu etkiler. Bu da hatırlama anında olumsuz etki yaratır. Bu konuda yapılan çalışmalarda, öğrenmeden sonra uyuyan kişilerin uyumayanlara göre daha çok hatırladıkları görülmüştür. a)Unutma Nedenleri Unutmanın nedenleri de kuramların açıklamalarına bağlıdır. Bazı psikologlara göre unutmanın nedeni engelleyici etkidir. Bu etki iki şekilde olur:

1. Geriye doğru engelleyici etki (geriye ket vurma )
2. İleriye doğru engelleyici etki ( ileriye ket vurma )

Öğrenmeden önce ya da sonra yer alan başka bir öğrenme, hatırlama ve geri getirmeyi olumsuz yönde etkileyebilir. Söz konusu öğrenmeden önce yapılmış bir öğrenmeden kaynaklanan etkiye ileriye doğru, sonra yapılmış bir öğrenmeden kaynaklanana geriye doğru engelleyici etki denilir. Örnek olarak 30-40 kişinin bulunduğu bir sınıfa giren öğretmen öğrencilerin ismini sorup öğrenir. Daha sonra başka bir sınıfta aynı şeyi yapar. İlk sınıfta öğrenilen isimleri hatırlama gücü daha sonraki sınıfta öğrenilenlerin etkisi altında bozulur. Bu geriye doğru engelleyici etkidir. Bunun tersi de olabilir, o zaman ileriye doğru engelleyici etki söz konusudur. Yani, önce öğrenilenler sonra öğrenilenlerin hatırlanmasını güçleştirebilir. Öğrenmeyle hatırlama arasındaki geçen süre içinde yeni bir öğrenmenin gerçekleşmesi, ilk öğrenilenlerin bellekte saklanmasına olumsuz bir etki yapar ve ilk öğrenilenleri hatırlama miktarı düşer. Buna " geriye doğru engelleyici" ya da " geriye ket vurma" denir.

Bu olgu aşağıdaki gibi bir deney düzeniyle araştırılarak saptanmıştır. Böyle bir çalışmada iki gruba da ( A ) öğrenmesi yaptırılmış, daha sonra deney grubuna ( B ) öğrenmesi yaptırılırken,kontrol grubu dinlenmeye bırakılmış, yeni bir öğrenme yapmamıştır. Bir süre sonra uygulanan hatırlama testi sonucunda deney grubunun, kontrol grubuna göre daha az şeyi hatırladığı görülmüştür. Diğer bir deyişle, sonraki öğrenme önceki öğrenmenin hatırlamasına ket vurmuştur. " İleriye ket vurma " ya da " ileriye doğru engelleyici " etki olarak tanımlanan durumdaki deney düzeni ise aşağıda görüldüğü şekilde hazırlanır. Burada deney grubu ( A ) öğrenmesini yaparken, kontrol grubu dinlenir. Sonra her iki gruba da ( B )öğrenmesini yapar. ( A ) öğrenmesini yapan deney grubu, yalnızca ( B ) öğrenmesini yapan kontrol grubuna göre ( B ) öğrenmesini daha az hatırlar. Başka bir deyişle, önceki öğrenme sonraki öğrenmenin hatırlanmasını bozmuş, ket vurmuştur. İleriye ve geriye ket vurma ya da bozucu etkini olup olmaması, iki öğrenme işlemi arasındaki benzerliğe bağlıdır. Eğer iki öğrenme malzemesi birbirine çok benziyorsa, bozucu etki çok az olur ya da olumlu aktarma olur; öğrenilen malzemeler hem daha kolay öğrenilir hem de daha kolay hatırlanır. Bunun tersine, iki öğrenme malzemesi birbirinden çok farklıysa bozucu etki, ket vurma çok az olur. Çünkü birbirine benzemeyen iki öğrenme arsında olumlu ya da olumsuz aktarma çok az olur.

Freud” un kuramına göre bastırma mekanizması da unutma nedenidir. Birey, kendini rahatsız eden konuları bilinçaltına iterek bu kaygıdan kurtulmak ister. Bilinçaltına itilen olayların hatırlanması oldukça güçtür. Bazı kuramlara göre; öğrenilenlerin kullanılmaması unutma denir. Uygulamaya giren bilgiler zaman zaman tekrarlandığı veya alışkanlık haline geldiği zaman unutulmaz. Kullanılmayan bilgilerin kayıtlı olduğu sinir hücrelerinin sinaptik bağları zayıftır. Bu nedenle hatırlamak oldukça güçtür. Öğrenmeyi koşullanmayla açıklayan görüşlere göre de koşullanmanın sönmesi bir unutmadır. Organizma, koşullu uyarıcı ile koşullu tepki arasındaki bağı unutur. Artık beklenen tepkiyi göstermez. Bu nedenlerin yanı sıra bazı bellek bozuklukları unutma nedenidir. Bellek yitimi (amnezi) çeşitli organik veya psikolojik nedenlerle hatırlama gücünün yitirilmesidir. Bellek yitimi kısmi veya genel olabileceği gibi, kısa süreli veya süresiz de olabilir. Diğer bir unutma nedeni, beyin hücrelerinin yıpranmasına bağlı olarak gelişen organik bozulmalardır. Organik bozulmalar yaşla ilgili yıpranmalar, beynin bazı bölgelerine yeterli kan gitmemesi bağlı yıpranmalar olarak ortaya çıkar. Bunun yanında yeterli protein sentezinin yapılmaması bilgilerin kodlanmasını engeller. Kodlanmayan bilgiler kısa zamanda tamamen unutulur.

Beyin yaklaşık olarak ortalama 1.5 kilo ağırlığındadır ve şekil itibari ile bir cevize çok benzer. Ortalama 60 yıllık bir ömür boyunca, günde 54.840.000 bitlik bilgiyi, kaydetmek, işlemek ve programlamak için kullanır. Teknolojinin buna müsade etmesi halinde, beyine benzer bir makinanın yapılabilmesi için, 300 trilyon dolara ihtiyaç duydulduğu söylenmektedir. Tabi bu yeterli olmuyor ve bu makinanın çalışabilmesi için, 1 trilyon wattlık eletrik enerjisine ihtiyaç duyulmakta. Bütün bunların olması halinde bile hiçbir makinenin, beynin potansiyel gücünü aşamayacağı varsayılıyor.

Yaşamımız boyunca beynimiz, gözlerimizle, ellerimizle, parmaklarımızla, burnumuzla ve diğer organlarımızla duyu organlarımızla ileitşim halindedir. Bu iletişim, elektrik sinyalleri ile bilgi alımı, verimi, depolanması ve işlenemesi gibi bir takım aşamaları kapsar. Beyinimizden geçen, milyarlarca gerçek ve hayal, doksan milyon kalın kitabı tamamen dolduracak büyüklüktedir.**

Bir insan beyninde 100 milyardan fazla hücre vardır. 10 ila 14 milyar civarında sinir hücresi bulunmakta. Bu hücrelerin nekadar küçük olduğunu kafamızda daha net canlandırabilmek için, şöyle bir örnek verilebilir; Bu hücrelerden 250.000 tanesi 1 liarının küçük bir kısmını doldurabilecek kadardır. Beynin bilgi saklama kapasitesini ise bir ömür boyunca ortalama 100 trilyon bit olarak sayısallaştırmak mümkün…

İnsan beyni kendi başında küçük bir evrendir. Bilgisayarlar bilgileri 1 ve 0 lar olarak kaydeder. Örneğin herhangi bir text editöründe yazılan A harfi, aslında bilgisayara ASCII kod karşılığı olan 64 yani 10000000 olarak kaydedilir. Örneğin 1.44 lük bir diskete belki bir kitabın metin hali kaydedilebilir. Ancak insan beyni bilgileri vcd formatında kaydeder. Bunun manası şudur; olayları birbirleri ile ilişkilendirerek beynimizde saklarız. Dolayısı ile aynı diskete bir vcd dosyasının binde birini bile sığdırmakta zorlanırız.

İnsan beyninde 10 milyar civarında sinir hücresi vardır. Dolayısı ile sayıları arttıkça beyin işlevlerinin de artacağı açıktır. Nöron sayısı kadar önemli olan bir diğer özellik, nöronların diğer nöronlarla oluşturdukları ilişkilerdir. Bu ilişkilerin oluşturulduğu noktalar sinaps olarak adlandırılır. Bu sinapsların sayısı nöron başında 1000 ile 10000 arasında değişir. Ve bu sinapslar etkiye akım var/akım yok şeklinde tepki gösterir.

Vücudun %2 sini ancak kaplayan bu inanılmaz organ hakkında bilinenler henüz yeterli değildir.