Daha önceki yazımda kurduğum topluluktan bahsetmiştim. Siber Güvenlik kavramının Bilişim Güvenliği yöntemleri ile ele alınmayacak kadar çok yönlü bir kavram olduğunu düşünerek yola çıktığımız bu topluluk, genel anlamda elini hemen her kritik alanın siber dünyadaki implementasyonlarına bulaştırmaya çalışıyor. Artık güncel hayatımızın bir parçası olan, kendimize ait bir kimliğimizin yaşam şeklimizin olduğu siber dünyada, gerçek dünyamızda yaşanan bir takım gelişmelerin, yapılan çalışmaların nasıl gerçekleştiğini analiz etmeye çalışıyoruz.

Araştırma alanımız dünyada oldukça yeni ve açıkçası bu alanda çalışmayı düşüneni bırakın, konunun farkındalığını taşıyan arkadaşlarımızı bile bulmakta zorlanıyoruz (dünya çapında araştırmalarımız devam ediyor =p). Ama benim ön görüm o ki -şu ana kadar bu anlamda doğrulandığını söylebilirim- 4-5 yıl içerisinde ciddi araştırmaların yapıldığı, krizlerin çıktığı, adından oldukça söz ettiren bir çalışma alanı haline gelecek.

Özetle bu çerçevede, bilişim güvenliğinden penetrasyon testleri ve siber suçlara, kriminolojiden sosyolojiye, algı yönetimi, kimlik inşası gibi konulardan terörle mücadeleye kadar pek çok problemin yahut sürecin siber dünyadaki yansımalarını inceliyor ve ilgili teorilerin siber dünyadaki yeterliğini araştırıyoruz.

22 Aralıkta gerçekleşecek bu konferansta, “Siber Dünyada Algı Yönetimi Faaliyetleri, Siber Terör, Dolaylı tutum ve 4. Nesil Savaşlar” isimli bir konuşma yapacağım. Bu Arquanum olarak gerçekleştireceğimiz 3. seminer olacak. Umarım daha önce olduğu gibi kazasız belasız atlatırız.

Siber Güvenlik Konferansı hakkında daha detaylı bilgiye ve konferans programına buradan ulaşabilirsiniz.

Arquanum çatısı altında araştırma geliştirme faaliyetlerimizi yakından tanımak yada bize katılmak için info at arquanum.com mail adresini ve www.arquanum.com adresini kullanabilir, mail listelerimize üye olabilirsiniz.

Tabi bu yaklaşımdan yola çıkarak, söz gelimi terörle mücadele çok başarılı bir subayın terör uzmanı olduğunu söyleyemeyeceğimiz gibi, derin teknik bilgiye sahip bir bilişim güvenliği uzmanı arkadaş için de, siber güvenlik konusunda uzman olduğunu söylemek anlamlı olmayacaktır.

Siber Güvenlik pratik anlamda siber dünyanın güvenliği demektir. Buradaki siber kelimesi için de geleneksel tanımlamalar yeterli değildir zira reel ve sanal gerçeklerin nereden başlayıp nerede sonlandığını felsefik anlamda netleştirmek oldukça zor ve dinamik bir süreç. Bu çerçeveden bakıldığında, pek çok farklı disiplinden yaklaşımları, ortak bir kavramda birleştirerek, çıkarımlar yapan, çözümler üreten, sorular üreten insanlar temelde siber güvenlik uzmanı olma yolunda çok daha hızlı ve doğru adımlar atıyor demek yanlış olmaz.

Biz de bir kaç kişi, lise yıllarınızdan oldukça tanıdık gelecek “sayısalcılar zekidir sözelciler salaktır” önermesi ve bu önermeyi referans alabilecek her türlü yaklaşımı bir kenara bırakarak, farklı perspektifleri ele alarak siber güvenliği bütün bir süreç olarak değerlendiren çalışmalar ve görüş alışverişleri yapabilmek adına, çalışma topluluğumuzu kurduk.

Kabaca aşağıdaki alanları çevreleyen çalışmalar ve fikir paylaşımlarının olacağı topluluğumuza, belirtilen ilgi alanlarından en az birine sahip iseniz katılabilirsiniz.

• Bilişim Güvenliği
• Elektronik Harp
• Psikoloji
• Sosyoloji
• Uluslarası İlişkiler
• Algı Yönetimi
• Çatışma Yönetimi
• Psikolojik Harekat
• Algı ve Kimlik İnşası
• Pazarlama
• Bilişsel Bilimler
• Terör ve Terörle Mücadele
• Krimonoloji

Facebook Sayfası:

http://www.facebook.com/pages/Arquanum-Multidisciplinary-Cyber-Security-Studies

Facebook Grubu:

Email Grubu:

http://groups.google.com/group/arquanum-multidisciplinary-cyber-security-studies

Velhasıl-ı kelam, bu delikanlımız kendi görüntüsüne o kadar vurgun muş ki, günün birinde kendine bakarken göle düşüp boğulmuş. Onun göle düşüp boğulduğu yerde de bir çiçek açmış, bu çiçeğe nergis adı verilmiş.

Tatlı su gölünün kıyısına gelen orman tanrıçaları Oreas’lar onu bir acı gözyaşı kavanozuna dönüşmüş olarak bulmuşlar.

- Neden ağlıyorsun? diye sormuş Oreas’lar
- Narkissos için ağlıyorum diye yanıtlamış göl
- Ne var bunda şaşılacak? diye cevap vermiş orman tanrıçaları. Bizler onun peşinde ormanlarda boşu boşuna dolanır dururduk görebilmek için, ama onun güzelliğini yakından yalnızca sen görebilirdin.
- Narkissos yakışıklı bir genç miydi? diye sormuş göl
- İyice şaşıran orman tanrıçaları, bunu senden kim daha iyi bilebilir ki? diye karışılık vermiş. Her gün senin kıyılarına gelip sularına bakıyordu!

Göl bir süre sessiz kalmış. Sonra şöyle konuşmuş:

- Narkissos için ağlıyorum ama onun yakışıklı olduğunu hiç farketmemiştim ben. Narkissos için ağlıyorum, çünkü sularıma eğildiği zaman, gözlerinin derinliklerinde unuttuğum kendi güzelliğimin yansımasını görebiliyordum.

Kendisinden kaçılan, korkulan, uzak durulan, cinselliğin ve hazzın simgesi, Hermes’in oğlu keçi bedenli Pan mı daha ürkütücü, yoksa Sophia mı daha ermiş  bilinmez… ama Pan’ın lanetlendiği kesin, ölümsüz olduğundan bir hayli zor olsa gerek…

Siber Dünya ve Siber Güvenlik kavramları yalnızca bilişim perspektifinden değerlendirilecek kadar sığ bir süreç mi barındırır?İnsan egosunun ve toplumsal çıkarların geri planda kalamadığı her süreç, beraberinde uyuşmazlıkları getirecek; iyi analiz edilemeyen ve yönetilemeyen uyuşmazlıklar ise hızla çatışmalara ve savaşlara dönüşecektir. Bilinen yazılı insanlık tarihi itibari ile savaşın ve çatışmanın olmadığı 367 yıllık bir süreçten söz edilebilinmektedir.

Bununla beraber dünyanın acı ile tecrübe ettiği son dünya savaşı, tarihin gördüğü en yıkıcı savaşlardan biri olmuştur. Gerçek anlamda bir “dünya” savaşı olan bu süreçten etkilenmeyen ülke neredeyse yoktur. Keskin sosyolojik ve politik ayrımlar ile gelen bu savaş sürecinin ardından, barış süreci de bir o kadar sancılı geçmiştir.
Sıcak savaş sonrası süreç, bir nevi bilgi ve algı mücadelesi olarak kıran kırana geçmiştir. Soğuk Savaş olarak adlandırılan ve yeni bir savaşın her an çıkacağı korkusuyla geçen bu dönem yeni dünyanın şekillenmesine ve güç, algı, inşa gibi kavramların altlarının ciddi şekilde doldurulmasına olanak sağlamıştır. Konumuzdan uzaklaşmamak adına Soğuk Savaş yıllarının detaylarına ve dönemlerine bu yazıda değinilmemiştir.

Buna karşın dünya üzerinde süper güç olarak, dünyanın geleceği için söz sahibi olma yarışı, askeri, politik, psikolojik, ekonomik, sportif, kültürel ve entellektüel anlamda hemen her alanda devam etmişse de nihayetinde Sovyetler Birliği’nin dağılması ile sonuca ulaşmıştır.

Soğuk Savaş döneminde öncelikli olarak askeri bir teknoloji sonucu ortaya çıkan internetin, bütün dünya tarafından kullanılmaya başlanması ve İnternet’in kendisine ait yeni teknolojileri üretebilecek bir yeteneğe ulaşması, dünya tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri haline gelmiştir.

Bugün Siber Dünya olarak adlandırdığımız bu yeni dünya ve onun getirdikleri, hayatımızı büyük oranda içine almaktadır. Yaşantımızın hemen her varlığının yansımalarını Siber Dünya içerisinde görmek mümkün olmaktadır. Bütün bu yansımalar sadece hayatımızı kolaylaştıran gelişmeler ile kısıtlı kalmamakta, hali hazırda bizi zorlayan, üzerinde henüz kurulu gerçek dünya düzenimizde dahi anlaşmaya varamadığımız pek çok sorun da Siber Dünya’nın bir gerçeği olarak hızla yerini almaktadır.

Propaganda aracı, suç unsuru ve silah olarak İnternet ve Siber Dünya’nın kullanımı da bu çerçevede değerlendirilebilir. Bu süreçteki bir diğer olumsuz durum ise, bu yeni oluşan dünyanın kontrolsüz ve yüksek ivmeyle büyümesidir.

Tablo 1:

Yukarıdaki tablo İnternet’in ortaya çıkışı ile 2009 yılına kadar geçirdiği evrimi ve yakaladığı ivmeyi özetlemek adına oldukça çarpıcıdır.

Böylesine yüksek bir hızla büyüyen bir yapı içerisinde, gerçek hayatımızda kontrol altına alamadığımız olguları kontrol altında tutmak yahut modellemek ise, sanıldığından çok daha güç bir iş olarak karşımıza çıkmaktadır. Suç, ahlak, terör, vb. gibi kavramlar henüz gerçek hayatımızda dahi felsefik anlamda üzerinde uzlaşılmış kavramlar olmaktan çok uzaktadır.

Bu gelişim sürecine biraz daha yakından baktığımızda, esasında kendi sosyal gelişim sürecimizden çok da farklı bir süreç göremememiz, yaşadığımız dünya ile oluşan Siber Dünya’nın pek çok anlamda paralellik arz ettiğinin önemli bir göstergesi olarak göze çarpmaktadır. Tıpkı yaşadığımız gerçek yaşamın gelişiminde olduğu gibi, İnternet’in ilk yıllarında da, herkesin bir birey olarak bu yeni dünyada var olma çabalarının yerini, sosyal yapılar almış ve birey olarak var olma ihtiyacını gidermiş insanların kitle iletişimi için zemin hazırlamış, bu sayede sosyal komüniteler oluşmaya başlamıştır.

Her sosyal topluluk kendi iç dinamiklerini, iç işleyişini, kendi jargonunu ve kurallarını geliştirmiş ve kimi zaman diğer sosyal topluluklarla uyuşmazlıklar yaşamaya başlamıştır. Bireysel yaşam ile beraber sosyal toplulukların da Siber Dünya içinde yer almaları, bu tanımlanan ve hızla büyüyen dünyaya daha dinamik bir devinim katmıştır.

Bugün internet üzerinden para kazanmak ve gerçek yaşamınıza katkı sağlamak mümkündür. Internet üzerinden gerçek kimliğinizi zedelemek, itibarınızı sarsmak da mümkündür. Yahut yeni arkadaşlıklar edinmek, yeni bilgiler elde etmek, kendinizi eğitmek, başkasına eğitiminde yardım etmek, kısaca gerçek hayatımızda sosyalleşmek adına yaptığımız temel birçok eylem, siber dünyada karşılık bulmaktadır.

Bununla birlikte, sosyal oluşumların siber dünyada da politik ve siyasi görüşlerini savunmaları, benimsedikleri inançlar ile oluşturdukları topluluklarla o ilkeler doğrultusunda yaşamaları, ilkelerini yaymaya çalışmaları, başka topluluklara müdahalede bulunmaları da tıpkı gerçek dünya içerisinde, tarihin başlangıcından beri karşılaştığımız süreç kadar benzer eylemler silsilesidir.

Bu konudaki ilk ve en çarpıcı örneklerden biri “SecondLife” adlı oyun içerisinde gerçekleşen terör saldırılarıdır.   SecondLife yapı itibari ile başından beri savunduğumuz paralel yaşam olgusunun en önemli örneklerinden biridir. Oyuncuların, kendi yaşamları dışında, neredeyse ikinci bir hayat yaşamalarına olanak tanıyan oyunun milyonlarca kullanıcısı bulunmaktadır. Oyun içerisinde, sınıf mücadeleleri, yeni iş kurma, para kazanma, yeni arsa alma, ev yapma, hatta oyunda kazandığınız paranızı gerçek hayatta tahsil edebilme gibi sıra dışı fonksiyonlar bulunmaktadır. Baştan bir karakteri ikinci bir hayat olarak her anlamda yaşamanıza olanak tanır. ( 1 ABD Doları = 270 Linden Doları )

Oyunun sahibi olan Linden şirketi, oyun üzerinde yapılan ticaretlerden ve üyeliklerden günde 1 milyon dolar civarında bir ciro yapmaktadır. SSLA (İkinci Hayata Özgürlük Ordusu) adlı terör örgütünün bombalı eylemlerine maruz kalan şirket, bazı imtiyazlar vermek zorunda kalmıştır. Oyundaki bir açığı kullanan örgüt militanlarının sis bombaları oluşturarak patlatmaları ile kullanıcıların bilgisayarlarının kitlendiği kayıt altın alınmıştır. Örgüt manifestosunda ise, Linden şirketinin otoriter bir rejim olduğunu ve SecondLife içerisinde demokratik bir rejimin hüküm sürmesi gerektiği inancını vurgulamaktadır.

2007 yılında gerçekleşen bu terör saldırısı, dikkatleri bir an için bu yöne çektiyse de, bu anlamda disiplinlerarası bir farkındalığı beraberinde getirememiştir.

Yine Siber Dünya’nın hızlı gelişim süreci ele alındığında, 90’ lı yılların daha önce belirtilen bireysel var olma çabalarını, 2000’ li yılların ise toplu ve organize eylemleri temsil ettiğini kolaylıkla söyleyebiliriz. Bu benzerlikle ileriyi ön görmeye çalıştığımızda, Siber Dünya ve beraberinde gelen ileri düzey teknolojilerin yeni silahlanma yarışında önemli bir rol oynayacağını, bu yeni soğuk savaşın beraberinde sıcak savaş riski taşıyacağını tespit etmek zor olmayacaktır.

Tablo 2:

For 2008	Financial	Business	Education	Gvt/Military	Medical
Insider Theft	2.4%	5.6%	1.8%	3.4%	2.4%
Hacking	3.5%	6.1%	2.7%	0.8%	0.8%
Data on the Move	1.7%	7.3%	3%	4.3%	4.4%
Accidental Exposure	0.8%	3.0%	6.1%	3.0%	1.5%
Subcontractor	0.8%	3.5%	1.5%	2.3%	2.3%

Tablo 2’ den de görülebileceği üzere, özellikle iç tehditler devlet kurumları ve iş dünyası üzerine yoğunlaşmakta. Özellikle çarpıcı olan bu rapor bize, devlet ve sanayi casusluğunu vurgulamaktadır. Bir diğer dikkate değer veri ise, finans ve sağlık ile ilgili siber suçların birbirine yakınlığıdır. Finansal kazançların yanı sıra, genetik yapının belirlenmesinde önemli olabilecek sağlık verileri üzerine gidilmesi önemlidir.

Bütün bu verilere rağmen, bugüne kadar harp çeşitleri arasında adına rastladığımız “nokta operasyonu” kavramına hiç rastlamamıştık. Organize dolandırıcılık, bireysel hacktivist hareketler, politik mesajlar, propaganda aracı olarak siber suç öykülerini sıkça duyar olduk. Ancak, Stuxnet ile nokta operasyonu kavramı da bir ölçüde Siber Savaş belki Gayrinizami Siber Harekat kavramı içine girmiştir.

Siber Dünya özellikle örtülü operasyonlar için oldukça elverişli bir mecradır. Gerek etki yüzeyi, gerek risk düzeyi, gerek operasyonun saklanması yahut geriye yönelik karşı faaliyet yürütmenin zorluğu açısından, gerçek dünyada gerçekleştirilecek bir operasyona göre oldukça büyük avantajlar barındırmaktadır.
Stuxnet’in ise, yapısı, zamanlaması, etki yüzeyi itibari ile böyle bir operasyon kategorisine giren “bilinen” ilk saldırı niteliği taşıdığını söylemek yanlış olmayacaktır.

Stuxnet in bulaştığı sistem üzerindeki nihai amacı, endüstriyel kontrol sistemleri olarak kullanılan SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) yapısına erişmek. Bu gibi kontrol yapıları askeri üsler, enerji santrallerin, petrol boru hatların ve havaalanları gibi risk seviyesi yüksek, kritik sistemlerde kullanılmaktadır.
Uzmanlar tarafından Stuxnet üzerinde yapılan çalışmaların sonuçları da bir hayli ilginçtir. Elde edilen bulgular arasında, dört farklı 0day açıklık barındırdığı, çok karmaşık bir yapıya sahip olduğu, alanında uzman çok sayıda kişinin ortak bir ürünü olabileceği, SCADA teknolojisine ait önemli bilgilerin  kullanımı, sahip olduğu düşünülen finansal destek gibi dikkat çekici bilgiler yer almaktadır.

Tablo 3:

Stuxnet’in, barındırdığı bu marjinal yapısı, hedefi ve ortaya çıktığı bölge açısından sıradan bir saldırı olmadığı fikri ağırlık kazanmakta.  Tablo 3 üzerinden görüldüğü üzere açık ara en çok etkilenen sistemler İran üzerinde yoğunlaşmakta ve uluslarası konjonktür göz önüne alındığında bu tablo ve arkasında barındırdıkları oldukça anlamlı olmaktadır.

Öte yandan Kaspersky Labs. Çalışanlarının yaptığı araştırma sonucunda virüsün ilk hedefinin casusluk değil sabotaj olduğu belirginlik kazanmıştır.

Stuxnet resminin tamamına bütün bu süreç ele alınarak bakılıp üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar da dikkate alındığında, yeni bir silah olarak örtülü operasyonun bir parçası olarak denendiği görüşü azımsanamayacak düzeyde hakim bir görüş halini almaktadır.

Nasıl ki günümüzün gayri nizami harp taktikleri ve unsurları, geçmişin konvansiyonel harp taktiklerinden farklı bir yapıya büründüyse, yakın gelecekte siber dünya ve onun teknolojileri de yeni örtülü operasyonların ve soğuk savaşın başlangıcını işaret etmektedir.

Rusya Putin dönemi ile birlikte Siber Dünya faaliyetlerini yumuşak güç olarak uluslarası ilişkilerde en belirgin kullanan ülkelerden biri olma hüviyetindedir. Estonya, Ukrayna ve Gürcistan ile ilişkilerinde İnternet üzerinden müdahalelerde çekimser kalmamıştır. 2008 yılında Rusya ile Gürcistan arasında yaşanan gerginlik Siber Dünya’ya da sıçramış ve Gürcistan devlet kurumları ve bankalar bir süre çalışamaz duruma gelmiştir.

Rusya etkisinin en çok hissedildiği Siber mücadele Estonya üzerinde gerçekleşmiştir. Öyle ki, 2007 yılında gerçekleştirilen saldırılar sonucunda NATO, Tallinn şehrinde Siber Savaş Merkezi kurmak durumunda kalmıştır.  Ve bu süreci Estonya başkanlık sitesi “Yeni Global Savaş Alanı” başlığı ile duyurmuştur.   Yaraların sarılmasının ve geriye dönük incelemelerin yapılmasının hemen akabinde, Estonya “Siber Güvenlik Strateji Belgesi” Savunma Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır.

Özellikle Rusya-Estonya siber çatışmasına NATO’nun bir fiil dahil olması ve Estonya’nın başkentinde Siber Güvenlik merkezini kurmuş olması, bizlere soğuk savaş döneminde, Sovyet tehdidine karşı Doğu Bloğu ülkelerinin lojistik ve askeri olarak desteklendiği dönemi hatırlatmaktadır. Bu iki süreç arasında ciddi bir benzerlik bulunmaktadır.

Bununla birlikte, üretilen siber güvenlik ve saldırı planlarının hemen hemen hiç birinde, bilişim ve elektronik teknolojiler dışında bir yaklaşım görülmemektedir. Bu eksik perspektif, güvenlik sürecinin önemli bir kısmını her zaman eksik bırakmaktadır.

Sosyal yaşamımızın her anlamda iz düşümünü barındıran, ulusal güvenlik çerçevemizin içerisinde doğrudan giren bir yapının, disiplinler arası çalışmalardan uzak olarak tek boyutlu bir şekilde ele alınması, ciddi bir eksiklik oluşturmaktadır.

Dünyanın önde gelen bazı güvenlik uzmanlarının özellikle Stuxnet’in yapısını halihazırda yukarıda anlatılan çerçeveden uzak bir şekilde değerlendirmeleri, anlamlı bir tespit olmaktan uzak olmakla birlikte, pek çok açıdan da soru işaretini beraberinde getirmektedir.

Siber Dünya çerçevesinde gerçekleşen operasyonların üzerlerinin örtülmesi oldukça kolaydır. NATO’nun dahi devreye girdiği ve zararın oldukça büyük olduğu Estonya siber çatışmasında dahi, Rusya olayı üstlenmemiş ve bir hacker grubunun bağımsız hareketi olarak değerlendirmiştir.

Gayri Nizami Harp mücadelesi için, “pis savaş” terimi kullanılır, çünkü konvansiyonel harbe göre, oldukça farklı ve içerisinde her türlü yöntemi barındıran bir mücadele şeklidir. Siber Savaş için bu terim dahi yeterince tanımlayıcı olmaktan uzaktır.

Bu yapı içerisinde, doktrinlerin, uluslarası ilişkiler ve sosyoloji teorilerinin, toplumsal düzeyde kuralların, politikaların, prosedürlerin üretilmesi zaruri bir ihtiyaç olarak göze çarpmaktadır.

Referanslar bölümünden kullanılan kaynaklara ulaşabilirsiniz.

Mr. Longworth gibi kadına bir Avrupalı gözü ile bakan bir kişi bile çerkes kadınlarının özgürlüğünü aşırı bulmuş ve avrupalı kadınların bu derece özgür olmadığını söylemiştir. Mr. J. bell ise “Çerkes kadınlarının tavır ve hareketlerinde İslam dininin etkileri baskındır. Öte yandan çerkes kızları eski Çerkes usüllerine tamamen bağlı olup Avrupanın özellikle yüksek tabakasına mensup kadınlarına tamamen uyuyorlar.” yorumunu yapmıştır.

Gayet doğal olan bu usülün eleştirilecek bir tarafı yoktur. Tüm haklarına egemen, saygı gören her hür kadın için en doğru yol budur. Çerkes kızı evleninceye kadar müstakil bir insan olarak her istediği ile görüşmekte, sosyetelere girmekte serbesttir. Evinde erkeklerin ziyaretini kabul eder, misafire hürmet eder. Bu durumlarda yalnız anne veya babası değil, aile büyüklerinden kimse yanında bulunmaz. Esasen kızın bulunduğu topluluğa anne ve babanın girmemesi usüldendir. Bu nedenle kızı düğünde bulunan baba dans yerinde bulunamaz. Babanın yanında kızın dans etmesi saygısızlık olarak yorumlanır. Aile kıza tam bir güven duyar. Erkeklerle serbest bir biçimde çeşitli ortamlarda bir araya gelmesine engel olmak, onun özgürlüklerine tecavüz olarak kabul edilir. Çerkeslerde kız, şerefini bilir, şahsiyet sahibidir. Kız erkeklere hediyeler verir ve onlardan hediyeler alır. Bu şekilde arkadaşları ile yakın ilişkier kurabilir.

Çok zeki olan çerkes kızları konuşmalarında gayet zariftir ve ince espriler yaparlar. Hiçbir şart altında aciz duruma düşmeyen delikanlılar için en müşkül durum bu espriler karşısında mahçup ve malup olmamaktır. Sohbetler serbest, çoğunlukla esprili fakat nazik bir havada geçer. Kaba tavır ve sözler sevilmez ve ayıp sayılır. Bu nedenle inceliğe çok özen gösterilir. Çerkes delikanlısı kızlarla rahatca görüşmeyi, onların iltifatlarını almayı bir hak olarak görürler. Konuşmayan, çekingen davranan kızları “Evli misin?” gibi sözlerle eleştirir, hoşnutsuzluklarını belli ederler.

Çerkes kızlarının yaşayışını yakından bilmeyen bazı Avrupalı yazarlar Çerkes kızlarının kama taşıdığı gibi saçma iftiralarda bulunmuşlardır. Çerkes toplumunda namusunu korumak için bir Çerkes kızının silah taşımasına kesinlikle gerek yoktur. Bir çerkes kızının namusunun lekelendiği görülmüş şey değildir.

Mr. Longworth Çerkes kızları ile delikanlılarının serbest karışmasından bahsederken “Bundan şüphe edene lanet olsun” demiştir.

Mr. J. Bell “Çerkes kızları göğüste çapraz gümüş düğmelerle iliklenmiş sıkı mantoları ile, sırma şerit ve gümüş topla süslenmiş taşlarla bir cengaver gibi görünürler. Fakat saldırganlara karşı tek silahları yüksek namuslarıdır. Bu kıyafet içinde saç örgülerinin belden aşağıya kadar uzanması, nazik hareketleri, özellikle uzun boylu kızlara, hakikaten latif cinse mahsus bütün güzelliği verir. Kızlar daima yüzleri açık gezer. Ancak erkek kalabalığına arsızca asla girmezler. Erkeklerle dolu olduğu halde misafir odasına, yaralıya hizmet etmek üzere geldiğini defalarca gördüğüm güzel ve uzun boylu kız, defalarca bana orduda arkadaşlarına karşı askeri bir görev ifa eden ORLEAN KIZLARINI hatırlattı” yorumunu yapmıştır.

Çerkes kızları da delikanlıları gibi kendini gösterme, daha yüksek dereceye çıkma aşkını taşırlar. Hiç bir konuda geride kalmamaya gayret ederler.

Kız ailenin en nazlı bir ferdidir. Baba çocukarından yalnız kızlarına yumuşak davranır. Anne bütün şefkat ve dikkatini ona gösterir. Kardeşleri onu taparcasına severler. Aile fertlerinden hiç biri bu aziz misafirin kalbini kırmaz. Kız annesinin bir görev arkadaşıdır. Ona her konuda yardım eder. Dikiş işleri tamamen kıza aittir. Hatta kızı olmayan komşuların dikiş işlerine de yardım eder. İplik eğirmek, şayak dokumak kızın görevlerindendir. Aile fertlerinin elbiselerinin temiz olmaması, yırtık olması, misafir ve oturma odalarının yılda bir kaç defa badana edilmiş olmaması,misafir odası yatak ve takımlarının temiz olmaması kızın şöhret ve kıymetini düşürür. Zira Çerkesler, kızların kıymetini güzelliğine göre değil, ev kadını olabilmek için gösterdiği çabaya göre değerlendirirler. Bu nedenle kızlar tembel ve havai olmamaya, son erece temiz ve faal olmaya mecburdur. Köylü hayatı yaşayan ve çoğunlukla zengin olmayan Çerkeslerin sade ve rahat küçük meskenlerinde görülen ve ruhu okşayan temizlik ve düzen, kadınların yoktan var ettikleri çekici düzenlemelerle ve güzelleştirmelerle takdire değerdir.

Mersiyeleri, şarkıları hala dillerde dolaşan Prens (Pşıkoy)Rus ordusuna saldırarak Baş kumandan meşhur general ”Zass’ı atından aşağıya attığı,generalin bindiği atı alıp getirdiği, o kanlı savaşta ”Atmı Sevgilime götürünüz. Başkaları tuzlu su akıtırken kendisi kanlı su akıtsın” diyerek şehit olduğu zaman henüz reşit olmamıştı. Muhtelif savaşlarda sekiz yara almış olan ”Şeruluk” şehit olduğunda on dört yaşındaydı. çocukların yükseklik derecesini gösteren bu gibi cesaret eserleri pek çoktur.Onlardaki bu yeteneği tabiatın onlara verdiği özel bir imtiyaz olarak kabul etmek yerindedir. Çünkü yüksek bir ruh taşıyan Çerkes delikanlısının kuvvetli karakterleri hiç bir konuda başkalarından geri kalmasına izin vermez. Kendisine şeref ve mevki oluşturacak tek aracın soyu ve serveti değil, çok güzel vasıflar olduğunun farkındadır. Bundan dolayı Çerkes delikanlılarının hepsinde üstünlük iddiası ve şöhret eğilimi fazladır. Harp meydanında, meclislerde, umumi toplantılarda, eğlencelerde yüksek terbiyesiyle, yüksek karakteriyle akranlarına yüksek olduğunu göstermeye çalışır.

Delikanlı haya sahibidir. Fakat acizlik bilmez, uyuşuk ve sessiz hayatı sevmez. Ezeli hürriyet diyarı olan bir yerde doğup büyüdüğünü takdir eder. Hareketli ve faal bir muhit içinde canlı ve hareketli olmak gerektiğini bilir. Bundan dolayı muhite uymaya gayret eder. Söz kendisine düştüğü zaman serbestçe meramını ifade eder. Özellikle umumi yerlerde güzel söz söylemek, Çerkeslerce pek şerefli bir özellik sayıldğı içim, o gibi yerlerde sıkılmak, kekelemek, beceriksiz davranmak delikanlı için büyük kusur ve ayıp sayılır. Bundan bahsederken Mr. Bell şu açıklamaları yapmaktadır:

”Meclislerde halk işlerini görme esnasında büyük bir topluluğa karşı insanların hiç sıkılmayarak kolaylıkla anlatıcı ve güzel hitabelere bulunması beni hayran bırakmıştı. Bu güzel, örnek hürriyete, toplulukların çokca olmasına,umumi çıkar için herkesin büyük ilgi göstermesine yorumlanabilir. Serbest nutuk çekenler içinde hepsinin üstünde iki kişi mertçe, hatip tavırlar ile benim şimdiye kadar ayan ve millet meclislerinde avukatlar toplantılarında, tiyatro sahnelerinde temayüz etmiş olarak gördüklerinim hepsine rekabet ederler”

Meclisler delikanlılar için bir edep okuludur. Gençler orada gördükleri usulleri gerekli gördükçe göstermeye hazırlanmak zorundadır.

Mr. Bell diyorki: ”Çerkesler fikirlerini canlı, çoğunlukla açık ve süratli bir şekilde ifade etmek konusunda büyük bir üstünlük gösteriyorlar. Halk, doğaları gereği münakaşa ve müzakereye alışkın olduklarından çok defa küçük şeyler için tartışma olur.’

İşte bu terbiyenin sonucu olarak delikanlıların tavırlarında doğal bir serbestlik, uydurma değil fakat gerçek bir kibarlık görünür. Başka milletlerde hükümdar dairelerine mahsus sayılan yüksek nezaket ve inceliği Çerkes delikanlıları öyleki yüzlülük muhitinde değil özgürlük anıtı saydıkları kutsal ormanlarının saf ve sakin bağrında öğrenirler. Bundan dolayı şekil ve hareketlerinde riyakarlık görünmez, temiz bir doğallık gösterir.

1837 tarihinde Güney Rusya’da steplerde seyahat eden Homer de Hil Ekaterionarda bir baloya ilk defa katılmış olan bir kaç dağlı Çerkes’in ömürlerini bu gibi sosyetelerde geçirmiş centilmen gibi gayet serbest ve nazik hareket ederek dikkatini çektiklerini takdirle yazıyor. Bunun gibi terbiyeleri tetkik eden her fert fikirlerinde birleşiyorlar.

Nefse hakimiyet Çerkes olmanın birinci şartından olduğu için Çerkes delikanlısı hiç bir hareketinde kötü alışkanlıklara düşmez. Her konuda WERKIĞ yani kibarlık onun rehberi olur. Çünkü kibarlığı ihmal etmeyi insanlığı bırakmakla bir tutar.

Çerkes delikanlısı korku bilmez. Kalp,akıl,irade onun için esas olduğu gibi cesareti cahilane değil fakat akıllıca yapmak ister. Bundan dolayı Çerkesler  ”Cesurdan korkma, o cesaretini haklı işlerde mücadele için gösterir” derler. Delikanlıların medeni cesarette malik buldukları hususundaki Mr. Bell’in evvelce anlatılan sözleri de dikkate değer. Onlarda korku büyük bir kusur sayılır.

Çerkes delikanlılarının kahraman yetişmesindeki nedenlerinden biride şiirleridir. Onlarda şehvani hislere taalluk eden şiirler yoktur. Oyun havaları haricinde bütün şiirler yiğitliğe, iyiliklere ait temhiye ve taşlama ve ağıtlarıdır.

Her olay üzerine Çerkes şairleri olayda kendini göstermelerin mehdini, beceriksizlik gösterenlerin taşlamasını gösteren şiirler söylerler. Böyle şiirler erkek, kız herkesin dilinde dolaşır. Hemen her misafir odasının eşyasından biri de Çerkes kemençesi (Pxapşine)dir. Her cemiyette kahtamanların ismi ihtiramla söylenir. bedbaht beceriksizliklerin de adları alay ile tekrar edilir. Bu harelet delikanlıların fazilet terbiyesine büyük tesirler yapar ve delikanlı bu methiyelerde ismi geçsin diye şöhret ve şeref sahibi olmasını temin için harikalar göstermen aşkını taşır.

WERKXABZE

Mr. J. Bell Diyorki:

” Her türlü örgütten ve araçtan mahrum olan Çerkesler’in Rusya’ya karşı bu kadar uzun süre direnç göstermelerindeki sır ve hikmeti isteyenler için şu iki sebepten başka bir şey bulamadım. Birincisi: Herkesi sosyal görevini yapmaya zorlayan sosyal his, ikincisi: fertler arasında kahramanlık konusunda rekabet bulunmasıdır. Kahramanlık rekabeti yalnız Rus askeri birliklerini seyrekleştirmiyor. Aynı zamanda Kafkasya’ya güzide kahramanların vatanı olmak şerefinide veriyor.

Çerkes delikanlıları ile kızlarının toplantılarda serbest ve beraberce bulunmalarında erkeklerin mert ve nazik terbiyeleri de önemli bir etkendir. Çünkü kızların hürmet ve rağbeti erkeğin şöhretindedir. Kızların mertlik konusunda tesirlerini göstermek için bir Çerkes şiiri şu anlamdadır:

”Kız delikanlının yiğitlik şöhretini yeter görmediği için ona varmak istemiyor. Delikanlı da şiddetli savaşlara sahne olan ABUK Vadisindeki taş ve topraklar üzerine akıttığı kanını cesaretine delil olarak gösteriyor. Fakat kız diyorki: Tüfeğe karşı gitmek cesaretinin örneği ise de asıl kahramanlık, yerleri titretip ağaçların yapraklarını düşüren müthiş topa hücum etmektir”

Milli ruhu gösteren bu şiir eş şeçme konusunda Çerkes kızlarına hakim olan temiz duyguları, delikanlıda görmek istedikleri büyüklük derecesini belirtiyor. Onlarda; yapma gösterşi, yalancılık henüz samimiyet ve hakikatin yerini almamıştır.

Kızların delikanlıda böyle yüksek vasıfları aramakta ne derece haklı oldukları 1886 tarihinde BAJ ailesinden bir kız, düğününde geçen bir olay güzel bir örnektir:

Düğünün sonuda doğru HATYAKUE (Düğünü idare eden yöneten kişi) bir latifeye başvurur ve delikanlılardan bahşiş almak için kızların en güzelini dansı bitirdiği zaman geri çekilmeden önce ”bırakmayacağım” diye bağırır. Bunun üzerine kız da bir müddet geri çekilmeyerek meydanda durur. O sırada delikanlılar güya kızı kurtarmak için Hatyakue kıymetli silah vb. değerli şeyler verirler.

İşte bu tören sırasında Hatyakue’nin koltuğundan yere düşen bir tabanca patlayarak kurşunu ayakta duran Bajkue Canpolat’ın güzel kızına isabet eder kurşun kızın bacağını delip geçer. Bu büyük yaranın acısından ağlamak, bağırmak değil; telaş ve ufak bir teessür eseri göstermeyi bile asil ruhlu Çerkes kızının kibarlığına aykırı sayan kız, yaralandığını hissettirmemek için adet gereğince iki tarafında bulunan teşfiratçı iki kıza kollarını daha sıkıca tutmalarını söyler ve ancak biraz geri gittikten sonra ayakkabılarını dolduran kanların yerde görülmesiyle yaralı olduğunun farkına varılır.

Bu ruhtaki kızların sosyal terbiyede önemli bir amil olmaları, ana oldukları zaman rakipsiz kahramanlar yetiştirmeleri kadınlığın olgun bir örneğinin ifadesidir.

Etkiletişim demek karmaşıklık demek böyle bir noktada. O kadar çok uyaran var ki çevremizde, bu da yetmezmiş gibi geçmişimiz de sürekli peşimizdedir. İnsan geçmişinden kurtulabilir mi? Tabi ki hayır! O halde geçmişle uyum sağlamak gerekebilir kafada. Neden? Cevabı basit, geçmişten kurtulamadığımıza göre hayatımız boyunca bizim içimizde, anılarımızda, geleceği algılamamızda, bir konuya fikir yürütmemizde, problem çözmemizde, hatta yemek yapmamızda, temizliğimizde, pisliğimizde her yerimizde var olacak. Ne yani geçmişteki anılarımız yüzünden istediğimiz gibi mutlu olamayacak mıyız ? Çok saçma! tabi ki olacağız. İşte niyet bu gibi noktalarda devreye giriyor ve basit bir kelime değildir. Ama öncesinde biraz daha sallamak istiyorum.

Aklıma bazı sorular ister istemez geliyor bu konuyu düşündüğümde hatta burada hemen 30 sn içinde aklıma gelen soruları paylaşayım siz de bir el atın;

• Böylesine bir sosyal iletişim içerisinde yaşayan insan ırkının bireylerinin, taşları yerine oturtamadığı bir geçmiş ile geleceğe adım atma eğilimi gösterme lüksü var mıdır ?
• Kendi iç dünyası içerisinde bu hissin yeri ne olabilir?
• Görmezden gelmek, kaçmak ne kadar süreyle çözüm sağlar?
• Kendi yeni geleceğimizi, kendi eski ufalanmış zihnimiz içine hapsetmeye ne kadar gerek var?
• Kendimize yeni bir yaşam kurmak “gerçekten” ne kadar zor olabilir?

Açıkçası bu sorulara doğrudan cevap verme niyetinde değilim, halihazırda yazıyı yazarken bir taraftan aklıma gelen sorulardı, uzatmadan kestim, zira son bir yıldır, hiç adetim olmayan bir şekilde uzatır oldum, zararını gördüm. Öte yandan yazının geneli içerisinde bu sorular üzerine hayata duruşum hakkında fikir edinmeniz de kuvvetle muhtemel. Herneyse konuya dönelim ;

Nerede kalmıştık? Evet, herşeyin başında algı geliyor, bilişsel düzeyimiz geliyor. Algıyı pek çok şey şekillendiriyor, analitik düşünme yetisi, zeka, sosyal gelişim süreci, çevresel etmenler, anlık duygudurum değişimleri, geçmiş anılarımız, traumalarımız, alışkanlıklarımız, bakışımız, duruşumuz, yürüyüşümüz, yaptığımız spor, okuduğumuz kitap, konuştuğumuz insanlar, vs vs vs. Bütün bunlar bir araya geliyor, beyinde kimbilir neler oluyor, yeni sinapslar yeni path ler oluşturuyor, yeni bilgiler belgeler kaydediliyor, yeni çıkarımlar yapılıyor, o gidiyor farklı bezleri tetikliyor, belki yeni belki alışıldık hormonlar salgılanıyor, dğeişik hisler filan derken süreç tıkır tıkır çalışıyor.

Süreç iyi güzel fakat ciddi anlamda da sıkıntılı olabiliyor. Benim bile vermekten sıkıldığım örneği tekrarlayacağım;

Bir kişi size soruyor; “Saatin var mı?”. Bu soruya “evet var” yada “saat 3″ diyebiliriz. Buna işte bu algı ve bilişsel düzeyimiz karar veriyor. Belki koluna bakıyoruz saati var mı diye, saat satıp satmadığına bakıyoruz, çevreye bakıyoruz, geçmiş tecrübelerimizde arama yapıyoruz daha önce bu soruyla karşılaşıldı mı, karşılaşıldıysa ne cevap verildi nasıl bir tecrübe edinildi vs.

Ne alakası var diyeceksiniz, geliyorum yavaş yavaş. Size bazen çok uzatabildiğimden bahsetmiş miydim ? Şimdi bu noktaya kadar herşey güzel, belirli bir sistem var, kimi zaman “false positive” verse de herşeye tüm yanılgılara, kalıcı hasarlara, geçici duygu dğeişimlerine, ıvır zıvır bir sürü teknik detaya rağmen işleyen bir süreç var. Bizim noktamız bu işleyen sürece etki etme yetisi oldukça yüksek bir kavram olan niyet meselesi.

Hepimiz, geçmişimiz yüzünden, bir çok duygudurum bozukluğu, kararsızlık, pira için yorgan yakma sendromu, horizon effect sendromu ve bilimum sendromları hayatımızda yaşamışızdır. Defalarca kendi kendimize depresyona girmiş çıkmışızdır da haberimiz bile yoktur. Kimi zaman biraz daha ciddi düşüşler göstermişizdir de dışarıdan müdahale ihtiyacı doğmuştur filan.

İçinden en çıkılamayacağını düşündüğümüz anlarda bir şeyi hep gözden kaçırırız niyet. Niyet gerçek bir psikolojik savaş aracı olma niteliğindedir. Neden? Çünkü, kısmen süreci yavaşlatır, bir köpekbalığının avını suyun üstünde yakalayıp derine çekmesi gibi, süreci yavaşlatırken derinleştirirde. Sizde bir altbilinç oluşturmada yardım eder. Siz farkında olmadan, pozitif gelişme sürecinin içinde bulursunuz kendinizi.

Niyet sanıldığından ve günlük hayatta kullanıldığından daha derin bir kelimedir. Niyet bir duruştur, bir perspektifdir. Niyet, bütün sıkışmışlığınıza rağmen kendinize bir boşluk yaratmaktır. Bu sayede kimsenin size açacağı boşluğa ihtiyacınız olmaz. Niyet esasında çözümün büyük oranda kendisidir.

Biz insan ilişkilerinde ve kendi dünyamızda niyeti çok sık kullanırız çoğu zaman farkında olmadan. Ama insanın yapı itibari ile kriz yönetiminde ciddi zaaflarının olması, asıl ihtiyacımız olan kriz anlarında onu etkin bir şekilde kullanmayı engeller. Bu noktada dışarıdan yardım almaktan çekinmemek gerekir. Yardım almak bir doktora gitmenin ötesindedir. Danışmak, tartışmak, fikir sormak, beyin fırtınası yapmak, güvenmek, güven vermek, yani esasında kriz durumunda büyük ölçüde ihtiyaç duyulan şeylerin, başkaları üzerinden, kendi içinizde yükselmesine fırsat vermek. Bu zaten temel bir duruşu ve niyeti beraberinde getirecektir. Size düşen daha efektif ve çözüm odaklı bir hale getirip, sizi rahatsız edecek kavramlardan uzaklaştırıp makyajlamak güzel görünmesini sağlamaktır içinize…

Evet niyet çevreyi algılamanıza doğrudan etki eder. Siz istesenizde istemesenizde etki eder. İstek her zaman niyetle paralel gelmez

Aşkın gözü kör müdür? Hayır niyettir! Arkadaşlık içinde bir niyet barındırır. Bir insana güvenmeye niyet edersiniz. Oruç tutmadan önce niyet edilir. Niyet teorik anlamda saftır. Burdaki saflık iyilik kötülük temizlik anlamında değil, katısızlık anlamındadır. Niyet biraz daha katıksızdır. Bu nedenle daha iyi bir psikolojik harp aracıdır. Bir insanla ilişkinizi bozmamaya niyetiniz varsa, fedakarlıklarınızla başa çıkacak refleksler geliştirmeniz çok doğaldır. Öte yandan bir ilişkinizle ilgili niyetinizi kaybettiyseniz ya da değiştiyse herşey yük gelmeye başlar. Bu da kendi içinde mantıklıdır.

Örneğin, yaramazlık yapar çocuklar ve aile sabırlıdır. Neden? çünkü niyetleri onları eğitmek ve büyütmektir. Biz aslında niyet gibi inanılmaz bir gücü sürekli kullanırız. Tek yapmamız gereken iyi günlerde değil, kriz anlarında da içimizden yükselmesine izin vermek.

Niyetlerim konusunda zaman zaman hatalar yapsam da, gönül rahatlığı ile söyleyebilirim ki, hayatım boyunca insanların hep niyetlerinin ne olduğuna bakmaya çalıştım. Bunu söylüyor ama niyeti ne olabilir? bu şekilde davranıyor ama niyeti ne? Kimi zaman beni gurursuz gösterse de söylenenlere aldırış etmeden arkadaki niyete odaklanmam, ben yine de bunu yapabildiğim için mutluyum.

Bunu yapabildiğim için değer verdiğim insanlar adına fedakarlık yapabiliyorum gocunmadan. Bunu önemsediğim için, çalıştığım kurumlar için fedakarlık yapmak benim için profesyonellikten öte anlam taşımakta. İyi bir profesyonelden çok iyi bir takım arkadaşı ruhu taşımamın nedeninde bu var.

Bütun bunların yanında en zor zamanlarımda, en içinden çıkılmaz, en yalnız olmayı istediğim zamanlarda üç kavram hayatımı kurtarmıştır. Aksiyomlarım, Niyetlerim, kuracağım yeni hayat için edindiğim yeni anlamlarım.

Yaşadığımız her kötü şeyin cezasını aslında o an çekeriz. Yapmamız gereken son şey bu cezayı geleceğimize ve gelecekteki yenilerimize çektirmek olacaktır.

Bu noktada benim sürecimin algoritması çok kabaca şudur;

• Sıkıştığımda derine inebildiğim kadar inerim
• En temel olduğuna inandığım yerde, niyetime uygun bir aksiyom belirlerim
• Bundan sonraki süreci bu aksiyom üzerinden analiz ederim.
• Herşey bittiğinde kendimi iyi hissettiğimde dönüp doğrulama yapar bir şey atlayıp atlamadıığımı incelerim.

Bu “swiss army knife” olabilecek kabalıkta ve aynı oranda derinlikte bir algoritmadır. Bunu çalıştırdığınız spor takımlarındaki krizlerden, aşık olduğunuz kişi ile yaşadığınız krizlere, kendi içsel yolculuğunuzdan, evliliğinize, sektörel krizlere kadar uygulanabilir versiyonlarını çok ama çok kolay bir şekilde üretmeniz mümkün.

Unutmamakta fayda var, inanç çok güçlü bir güdüdür ve temelinde niyet vardır Böylesine bir gücü kendi iyiliğimiz için yönlendirmek sanırım çok mantıksız ve garip bahanelerle kaçınılmasına gerek olmayan bir yöntem olsa gerek.

Şimdi durun bir dakika o yaptığınız her ne işse bırakın bir kenara, kendinize 10 dk verin. Bu aynı zamanda sevdiklerinize de verdiğiniz bir 10dk olacak emin olabilirsiniz. Bu çerçeve de düşündüğünüzde, ilişkilerinize, çevrenizdeki konumunuza bir el atın. Kimlere ne niyetle nasıl davrnayorsunuz, dahası ne niyetle kendiniz için ne yapıyorsunuz? Eğer kapsamlı ve saf bir düşünce içerisine girer ve niyetiniz gerçekten bu soruları cevaplamak olursa emin olun bir yerlerde bir şeyler için kıpırtılar hissedeceksinizdir.

Çocuklar, hükümlü babalarına hangi kuşun kanadıyla sevgilerini, hangi çiçeğin yapraklarıyla kokularını sundular. Kadınlar, kadınlıklarından, erkeklerse erkekliklerinden ne denli utanç duydular, o krili eller bellerinde gezinirken. Bir demli çayai bir kuru simide, bir kırık sigaraya kimler özlem duydular? Kimler bitmeyecek korkusunu, kimler kinini kanla yıkadılar? Kimler hırpalanmış bedenlerine ve yoksun kalan organlarına dayanacak koltuk deynekleri aradılar? Kimlerin gözlerine bant, kimlerin sicillerine sabıka kaydı koydular? Kimler vatandaştılar, kimler vatandaşlıktan çıkarıldılar? Kimler korkunun kanatlarına sığındılar, kimler analarının babalarının ve kardeşlerinin yüreklerinde arandılar?

Kimler yaptıklarından onur, kimler utanç duydular? Kimler başka bir yüz başka bir kılıkta dolaştılar? Kimler gerçek aydınlığına inandıılar, kimler gecenin karanlığında yok oldular? Kimler cesur ve yürekleriyle aydındılar, kimler aydınların kefenlerine sarındılar?….

Işık Üniversitesi Bilişim Günleri ilk kez gerçekleştirilen bir aktivite olarak göze çarptı. İlk kez gerçekleştirilen bir organizasyon olmasına rağmen bence oldukça yol alınmış, gerek iç kaynakların kullanımı gerekse dışarıdan gelen katılımcılar oldukça değerli sunumlar gerçekleştirdiler.

8 Mart 2010 Pazartesi günü yaptığım sunuma katılım 45 kişi civarındaydı. Oldukça ilgili bir izleyici kitlesi vardı ve sunum yaklaşık 2 saat 10 dakika civarında sürdü. Benden sonra sunuma girecek olan NETRON ekibine birazcık haksızlık etmiş oldum 10 dakikalarını çalarak. Bunun için de buradan özür dilerim kendilerinden tekrardan.

10 Mart 2010 Çarşamba günü ise Bahçeşehir Üniversitesi Yazılım ve Bilişim Kulübü davetlisi olarak Bahçeşehir Üniversitesi’ndeydim. Trafikten korktuğum için biraz erken gittim ama karşılaştığım güvenlik bana ODTU Güvenlik Sıkıntısı üzerine yazdığım yazıyı hatırlattı tebessüm ettim. Giriş sorunu çözüldükten sonra okulu gezdik ve gerçekten Bahçeşehir Üniversitesinin iyi bir iş çıkardığını düşüüyorum. Özellikle laboratuvar ve çalışma ortamları oldukça başarılı. Bundan daha sevindirici olan şey ise, bu labotuvarların ve yatırımların gerçekten de kullanılıyor oluşu öğrenciler tarafından.

Bahçeşehir Üniversitesi sunumunda gerçekten harika bir ortam vardı. Bu ortam çok yorgun olmama rağmen beni daha da canlandırdı ve daha şevkle konuşmama neden oldu. Bize ayrılan salon sanıyorum tamamen doluydu. Yine gerçekten çok ilgili ve algıları açık bir izleyici grubu vardı. Çok iyi ilişkiler kurduğumuzu ve ortak bir frekans tutturduğumuzu düşünüyorum. Yeni insanlar tanıdım ve arkadaşlıklar kurdum.

Bu sunum hayatımda vermiş olduğum en uzun süreli sunum oldu. 18.30 da başladığım konuşma bittiğinde saat 21.30 civarlarıydı. Ne kadar yorulduğumu eve gidip yatağıma uzandığımda anladım. Fakat gerçekten faydalı ve eğlenceli bir seminer olduğunu düşünüyorum. Sürenin uzun olması bazı arkadaşlarımızı sıktı mı bilmiyorum henüz o yönde bir feedback almadım.

İki üniversitede verdiğim seminerin yol haritası şu şekilde gerçeklendi;

• Başımdan geçen mistik bir hikaye
• Dijital Investigation ile Suikast planları düşündük
• Basit bir demo olarak marka model sızması ve bu sızmaları nasıl kullanılabileceğini gördük
• OWASP ve webguvenliği.org u duyduk gördük bildik ve ilgilendik
• Sonrasında siber dünya kavramını tanımladık
• Oluşturduğumuz yeni dünya düzeninde güvenlik kavramına hibrid teorilerle yaklaştık
• Bilişim Güvenliği kavramından, psikolojiye, sosyolojiden felsefeye, ve hatta hukuka kadar pek çok alanda fikir paylaşımında bulunduk
• Terör, siber terör ve siber savaş kavramlarına daha yakından baktık.
• Teröre fonksiyonel bakış açısıyla yeniden baktık ve daha yakından anlamaya çalıştık
• Siber svaş örneklerinden, botnetlerden
• Uygulama güvenliğinin öneminden, servis aksatma saldırıları ve buffer overflow zafiyetlerinin önemini vurguladık
• Geniş hattlı interdisipliner bir güvenlik konsepti oluşturduk
• Bu geniş çerçeve içerisinde geleceğe nasıl hazırlanabiliriz ? sorusuna hep beraber yanıt aramaya çalıştık

Işık Üniversitesi seminerinde başta Güngör Koçak ve tüm çalışan ekibine, Bahçeşehir Üniversitesi seminerinde başta Ali Şükrü Göksu olmak üzere emeği geçen herkese çok teşekkür ederim.

Şu su götürmez bir gerçek ki, şuanda hali hazırda sistem olarak kullanılan şey tamamen yetersiz ve başarısız bir yapı. Bunun çok çeşitli nedenleri var. Amacım genel hatları ile bu nedenleri belirlemek, daha sonradan bu nedenler üzerine, kapsamlı çözüm önerileri sunmak ilerleyen zamanlarda..

Her şey den önce, toplumsal yapı ile teknolojik ve teknik ilerlemeler paralellik göstermiyor. Bu nedenle, gerek sistem bazında gerekse birey bazında değişime ayak uydurma süreci pek tabi kaçırılıyor. Öte yandan düşünüldüğünde, sistemin kendisinin insan eli ile bir anda değiştirilme fikri ne kadar gerçek ve ne kadar mantıklı, bunun yanı sıra tek bir elle değişmeyen sistemde, sstem içerisinde ki bireyler değişim sürecini nasıl tetikleyebilir? Bunlar da ayrıca üzerinde bağımsız olarak düşünülmesi gereken sorular.

İnsan doğuyor, belirli bir yaşa kadar aile eğitimini belirli ölçülerde alıyor. Daha sonra ise öğretim hayatı başlıyor. Her ne kadar eğitim ve öğretimin bir arada olduğu söylense de, öğretim ağırlıklı giden bir eğitim sisteminin ilk adımları ilköğretim okulları ile başlıyor. Bu yaşlarda belki daha ağırlıklı olması gereken eğitim, öğretim yaklaşımının çok gerisinde kalıyor malesef. Kişisel gelişim sürecinde, ön planda olması gerekirken, asıl ön planda olan Liselere Giriş Sınavı ve bu sınav sonucunu belirleyecek olan, faydaları tartışılır bilgi yüklemeleri oluyor. Baktığınızda, küçük, saf, temiz, meraklı, gözleri parıldayan bu çocuklar, LGS veya adı her ne ise o sınav ile yüzleşiyor ve buraya kadar belki lineer olarak nitelendrebileceğimiz bozulma, bu seviyede logaritmik olarak artıyor. 

Çocuklar bu dönemde, not kaygısı yaşamaya başlıyor, merak güdülerinden, kendi ilgi alanlarını, kendilerini keşfetmekten çok, nasıl daha yüksek not alır ve nasıl daha fazla soruya daha fazla doğru cevabı veririm hesabına başlıyorlar. Aileler, onların birer gelişim sürecinde olan çocuklar olduğunu unutup, yarış atları gibi yarıştırmaya başlıyorlar. Tam da bu noktada çocuklar, kopya ile tanışıyorlar.

Öğretilen ve onlara sunulan bilgilerin, gerekliliği onlar için sınavda çıkıp çıkmayacağı ile doğru orantılı oluyor. Sınavda çıkmayacak ama gerekli olan bir bilgi kopya denilen sistem zaafiyeti tarafından kotarılıyor. Faydalı olduğu düşünülen ve sınavlarda çıkacak olan bilgiler ise, tamamen soru çözümüne yönelik, analitik ve korelatik düşünmekten yoksun bir şekilde, ezbere dayalı bir şekilde aşılanıyor.

Buraya kadar trajik bir ilköğretim profili çizdik aslında. Kendisini sistemden dışarı çıkarıp, kuş bakışı bakan birinin kolayca tespitleri bunlar. Tabi burada, bazı sosyolojik ve sosyoekonomik şartlar da devreye giriyor. Genç nüfusun çok yoğun olduğu, istihdamın, bu yoğunluğu kaldıracak düzeyde olmadığı bir ortamda, tabi ki hayatta kalmak için yapılacak yarış çok fazla önem kazanıyor, üstelik güdüsel olarak verilen bu yarışta kazanmak için her yol mübah noktasına ulaşılıyor. Böyle bir durumda,  çocuklarının iç dünyası, doğru yetişmesi, düzgün bireyler olmasından çok, mühendis, doktor, avukat vs olması çok daha acil öneme haiz bir olgu oluyor aileler için. Akabinde çocuklara bu bilincin aşılanması görevini bazen sadistlik noktasında farkında olmadan uyguluyorlar. Böylesine acınası bir durumda olan bir ülkenin, başında ki insanın çıkıp hala üç çocuk yapın demesi de gerçekten çok trajik son tahlilde.

Şimdi baktığımızda elimizde ne var ? Duygusal gelişimini olması gerektiği gibi tamamlayamamış, LGS sınavı için üzerinde binbir baskı ile mücadele etmek zorunda olan, kopya ile tanışmış, bilginin değerini tartamayan, merakları törpülenmiş bir çocuk.

Daha sonra lise hayatı gelir. Yine nasıl test edildiği belli olmayan fakar sistemin faydasına işleyen sözüm ona iyi okullara girmiş olsun ya da olmasın, aslında çocukluktan geçliğe geçişte, tüm gençleri aynı sıkıntılar bekler. Bu okullar arasında ki tek fark, yanlışlığını bozukluğunu sürekli vurguladığımız sistemlere olan faydaları.

Lise dönemine kadar geçirmeleri gereken değişimleri geçirmeyen ve üstelik beraberinde bir takım çarpık alışkanlıklarla gelen çocuklar, lisede ellerinde ki değişim fırsatını bir kez daha kaybederler. Bunun olması çok doğaldır çünkü böyle bir içsel yolculuğa bırakın çıkmayı, soru sormaya dahi zamanları yoktur. Önlerinde o muhteşem, önünde saygı ile eğilesi sınav ÖSS vardır.

Bu durak LGS gibi değildir. Çok daha acımasız belki LGS den çok daha anlamsız bir sınavdır. Bu süreç de pek tabi diğer süreçlerde olduğu gibi aslen olması gereken eğitim den uzak öğretimi ezberci sisteme oturtmuş, tamami ile faydacı ve bencil düşünen, ergenliğini ne yazık ki bir şekilde alelade tamamlamış gençleri üreten bir süreç haine dönüşür. Bu bireylerin de kendilerini sistem içerisinde koruyamamış büyük çoğunluğu, analitik düşünmekten uzak, çevrelerine karşı duyarlılığını yitirmiş, bir şeyi elde etmek için yapılacak her türlü şeyin olumlu olduğunu düşünen, etik değerlerin yanına dahi yaklaşmamış bireyler olduğu zaten küçücük bir gözlemle farkedilmekte.

Bu soru şöyle çözülür, bu soru böyle çözülür, ilerde bir sinek olmak istemiyorsan şu mesleği seç, şunda çok para var, bu ÖSS de çıkmaz, vs örnekleri çoğaltmak mümkün.

7 yaşından 17-18 yaşına kadar kademeli olarak devam eden ve son 5-6 yılını logaritmik artış ile gösteren stres birikimi, öğrencinin girdiği bir üniversite ile yerini başka bir takım dinamiklere bırakır. Tabi ilk yılında bu süreci tamamlayamayanlar için süreç ve devinim devam etmektedir. Daha fazla stres birikimi ile.

İlgi alanının önemi yoktur. Yeteneğinin ve hayallerinin de… Üniversite sınavlarından önce puan hedefi belirlersin. Bölüm ise okuldan sonra gelir. Boğaziçi olsun da ne olursa olsun. ODTU ye girim de bahçıvanlık olsa okurum (kesinlikle bahçıvanlık mesleğini küçümsemiyorum. Vurgulamaya çalıştığım vizyonsuzluk). Bu nedenledir ki kazara üniversitelerinde bir yere gelmiş kişiselere bazı toplantılarda yahut bir şekilde katılınan oryantasyonlarda sorulan "Neden burası? Neden bu meslek?" gibi soruların cevapları çoğunlukla gelmez. Gelen cevaplarda tamamen öznellikten arınmış, kitap civaplarıdır.

Devam edelim, elimizde ne var ? LGS dönemindeki duygusal gelişimini tamamlayamamış, eğitim ve öğretim diye kendilerine sunulan şeyler ile adeta körelmiş çocuk Lisede, kendisini toparlama şansını kullanamadan, beraberinde daha önceden gördüklerini alışkanlık haline getirmiş, üstüne yeni olumsuzluklar ekleyerek süreci tamamlamış birey ya da bir şekilde sürecin tekrar edileceği stres birikiminin çok dah fazla artacağı bir başka birey.

Serüvenimizin kalan kısmını, hem orada tamamlamak, genel bir resmini çizip bazı noktaları daha da kalınlaştırmak adına daha sonra tamamlamaya karar verdim şu dakika itibari ile.

Bu konu aslında uzun zamandır üzerinde kafa patlattığım ve yazmak istediğim bir konu idi. Ancak birincisi içerik olarak çok detay barındırdığı için yazım sürecinin sıkıntılı geçeceğini tahmin ettiğimden üşeniyordum. Bir de tabi çok daha fazla hissettiğim bir şey var ki, o da yazım süresince oldukça sinirleniyor oluşum. Bunlar benim bu konuda yazmamı bu güne kadar erteledi. Her ne kadar tam olarak detaylara inmediysem de bunun bir başlangıç olduğunu söyleyebilirim.

Çatışma genel olarak, çok olumsuz bir şey gibi görünür, ve karşı tarafa zarar verildiği düşünülür. Aslında, çatışmalar en temelde karşı tarafa görüşünüzü ve isteklerinizi kabul ettirmeye yönelik bir eylemdir. Şiddet eğilimleri çatışmanın en uç örnekleridir. Çoğu zaman çatışmalar bu raddeye gelmeden uzlaşma sağlanır.

Genelde çatışmanın var olduğu durumlarda, sorumlu kişiler kötü yöneticilikle eleştirilir, ama bu yanılgının aksine, çatışma her ortamda olacaktır, iyi yöneticilik çatışmayı yönetebilmekte saklıdır. Kimi kişiler çatışmanın acil olarak çözülmesi gerektiğini düşünürken, kimi kişiler ise kendi haline bırakıldığında bir müddet sonra çözüleceğini düşünürler. Teorik olarak doğruluğu bile tartışılabilinecek olan bu yaklaşımlar pratikte zararlı olabilirler. Kendi haline bırakılan bir süreçte, uyuşmazlıklar giderek çatışmaya ve daha sonrada çatışmanın sonucu giderek artmaya başlayabilir. Öte yandan, hızla çatışmanın çözülmesi gerektiğini düşünenler, konun bütünselliğini kaybedebilir, ve uygun çözümlerden uzaklaşabilir. Bu biraz geştalt kavramını çağrıştırır (bu konuda ilerleyen günlerde umuyorum bir yazı yazacağım).

Çatışmanın asla statik bir yapısı yoktur, dinamiktir, sürekli geçiş süreçleri içerisindedir. Bu bağlamda önemli olan şey, çatışmanın analizidir. İyi analiz edilmiş bir çatışmanın hangi evrelerden geçeceği yahut hangi evrelerde nasıl yaklaşılması gerektiği konusunda, büyük ipucu sağlar. Bu da çatışmanın yönetimi için oldukça önemlidir. En basit bir farklı düşünceden, şiddet dozajına kadar herhangi bir evrede bulunabilir çatışma, ve tabiki bunlar arasında sürekli hareket halindedir. Aslında kategorize etmek açısından bu evreleri şu şekilde sıralayabiliriz ;

Şiddet ve Kavga düzeyine erişmiş herhangi bir basit farklılığın bütün evreleri yaşadağı anlamına gelmez, bu düzeydeki çoğu çatışma daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Kimi zaman sürecin ters işlediği zamanlarda görülebilir. Farklılık yaşayan insanların, psikolojilerine, sosyolojik ve sosyoekonomik durumlarına göre değişiklik gösterebilir.

Çok emin olmamakla birlikte, ilerleyen zamanlarda bu konu hakkında detaylı yazılar yazabilirim. Tahmini olarak yazma olasılığım olan yazılar şu başlıklar altında olabilir;